یه جای کار می‌لنگه.. همش از خودم می‌پرسم: آرزوهای بزرگ؟ دارم! هدف و برنامه ریزی آینده؟ دارم! انگیزه جلو رفتن؟ اونم دارم! یعنی حداقل آخرین باری که یادم میاد، داشتم. پس چرا الان یه جوری شدم؟

تاحالا برات اتفاق افتاده یه کار کوچولو یا یه چیزی که قبلاً راحت انجامش میدادی، برات تبدیل شه به یه عمل سخت و انرژ‌ی‌بر که باید براش تمرکز کنی و خودتو هل بدی تا انجامش بدی؟ تا حالا شده یه قهوه درست کردن ساده یا مثلاً یه خرید ضروری بشه یه پروژه ی سخت که باید فکر کنی کی انجامش بدی یا چجوری انجامش بدی؟

دیدی تو فیلما وقتی یکی پرت میشه ته دریا، دوربین میره زیر آب اسلوموشن‌طور جهان کُند میشه، چشمای طرف بازه ولی چیزی اون زیر نمی‌بینه و تنها صدایی که به گوش میرسه صدای ضربان قلبشه و احتمالاً تنها فکری که داره اینه که اون لحظه میمیره یا نجات پیدا میکنه. چیزی که میبینه همون لحظه ست نه بعدتر چون اصلاً شاید بعدتری وجود نداشته باشه. فقط روی بقا تمرکز میکنه. اونجا زیر آب اینکه الان بدنش چقدر رو فرم و فیته، اینکه آرایشگاه رفته یا موهاش بهم ریخته ست، اینکه مدل ماشینش چیه یا خونه ش چند متره، اینکه تاحالا اروپا رو دیده یا نه، اینکه چند بار مقام آورده یا مثلاً توی یه مسابقه یا رقابتی اول شده، اینکه دوستاش یا آدمها درموردش چه فکری میکنن اصلاًااا براش موضوعیت نداره… فقط زنده موندن و ادامه دادن مهم میشه!

ممکنه صبح از خواب بیدار شم تمام کارهایی که "باید" و "شاید" رو انجام بدم، با آدمها حرف بزنم، برم و بیام و غذا بخورم و ورزش کنم و بخندم و خرید کنم و مثل همه ی آدمای عادی و زندگی‌های نرمال عمل کنم ولی مثل همون آدمی باشم که افتاده ته دریا! خالی از روح، خالی از هیجان، خالی از لذت، خالی از زنده بودن!

زنده بودن یعنی ذوق و حوصله زیاد برای کارهای کوچیک و کم اهمیت و بی نتیجه یا حتی بی منطق بودن و دیوانگی. چقدر جاش تو زندگیمون خالیه؟ چی میشه که این هیجانات و غریزه‌ی زندگی کم کم رو به خاموشی میره؟ چرا یه وقتایی تو این حالت "پوچی" و "خب که چی" گیر می‌کنیم؟

انگار ذهنم تربیت شده هر کاری میخواد انجام بده ببینه چه نتیجه ای داره؟ دستاوردش چیه؟ افتادم تو لوپ منطق و عقلانیت و همین داره منو از احساسات و هیجاناتم دور میکنه. تقلاهایی کردم که گوشه‌هایی از زنده بودن و بعضی هیجاناتم رو خیلی ریز فعال کنم مثلاً ورزش مداوم برای حس سرزندگی ایجاد کردن توی بدنم، چالش ایجاد کردن برای خودم از جنس فعالیت‌هایی که هیچوقت تو دایره امنم نبود مثل آواز خوندن و بودن توی جمع‌هایی که به صورت نرمال شاید توی مسیرش قرار نمی‌گرفتم. ایجاد فضایی که توی کار خودمو به چالش بکشم و فعال تر باشم، خودم رو بیشتر بروز بدم و درون ذهن و بدنم گیر نکنم و تلاش کنم آدمهای دیگه در مسیری قرار بگیرن که از روتین تفکرشون بیان بیرون و براشون درمورد مسائلی سوال ایجاد بشه و بهش فکر کنن.

این ها همه تقلاهاییه که برای زنده موندن انجام میدم در ستایش غریزه‌ی زندگی به جای غریزه‌ی مرگ و نیستی و پوچی!

حتی برای اینکه یکم ریلکس کنم و از فضای کار و روزمره فاصله بگیرم چند روز آف شدم و مسافرت رفتم اما انگار با برگشتن به محیط همیشگی دوباره همه چی به حالت اولش برگشت. گاهی آف شدن و استراحت و مسافرت حکم ریسِت شدن لپتاپ رو داره. اما اگه اون لپتاپ شارژ نداشته باشه دیگه روشن نمیشه. گاهی فاصله گرفتن برای سوخت رسانی و شارژ شدن نیست برای فرار از موقعیته، یه جور قطع و وصل شدن. اتفاقا همون روتین‌های کوچیک روزمره ست که آدم رو شارژ میکنه و میذاره حس کنی زندگی ادامه داره.

میدونی، همین که این سوال برام ایجاد شد که چجوری از این حس و حال بیام بیرون و نذارم به جایی برسه که بدون اینکه بفهمم انقدر این خلأ تقویت شه که به خودم بیام ببینم یه آدم بی روح و خاموش و مرده متحرک شدم که هیچی باعث لذتش نمیشه و ذوقش برای همه چی کور شده، تصمیم گرفتم اول بفهمم چرا اینطوری ام و بعد پیدا کنم چه قدم های کوچیکی بردارم تا کم کم روح زندگی رو درونم پررنگ تر کنم. در ادامه میخوام نتایجش رو به تو که شاید همین موقعیت رو تجربه کنی بگم.

اول اینو بگم که این حالت قرار نیست یه شبه درست شه ها، هرچی بیشتر به خودت فشار بیاری که "باید سریع به ورژن سرزنده خودم برگردم" بیشتر قفل می‌شی. یه جور اجازه دادن به ریتم کُند برای پیدا کردن مسیر، خودش بخشی از خوب شدنه. مثل وقتی که مسیریابت هنگ میکنه و تو سرعتت رو کم میکنی تا آپدیت شه و بفهمی از کدوم طرف باید بری!

دوم اینکه یه چیزی که شور و هیجان رو می‌خشکونه "باید و اجباره". وقتی "من دلم میخواد" و "انتخاب میکنم" مدام کم تر میشه و "من باید" و "چاره‌ای جز این ندارم" زیاد میشه، انگار همش یه فشار بیرونی واسه هرکاری وجود داره که آدمو بی انگیزه میکنه. سعی کن ابتدای جملات روزمره ت بگی من دوست دارم ورزش امروزمو انجام بدم یا من میخوام برم جلسه آنلاین ، نه اینکه باید برم باشگاه یا مجبورم فلان جلسه رو پیش ببرم. چون حتی اگه هدفت واسه انجامش حال خوب شدن باشه بازم با اجبار و باید، کمک کننده نیست.

سوم اینکه شاید یه منبع ناامیدی و درموندگی عمیق تو زندگیت هست که نمیخوای باهاش درگیر و مواجه شی، شاید عمیقاً معتقدی شغلت رو دوست نداری یا از رابطه عاطفی و زندگی زناشوییت ناامید و ناراضی‌ای یا یه غم کهنه داری که نمیخوای بری سراغش چون میدونی اگه پرونده اینا رو باز کنی مجبوری حال بد و به هم ریختگی روانی تجربه کنی و فکر میکنی از پسش برنمیای! پس روانت میاد چیکار میکنه؟ تورو می بره تو حالت خاموشی حسی و بی‌روح بودن یعنی فیتیله‌ی هیجاناتتو کم میکنه تا عمیق تجربه‌ش نکنی تا ازت محافظت کنه. اینطوری وقتی غم و درموندگی و نارضایتی و ناامیدی تجربه نشن، پس ذوق و شور و امید و خوشحالی و آرامش هم عمیق تجربه نمیشن. بگرد اون منبعی که دروناً شاید میدونی چیه ولی در قبالش خودت رو به اون راه زدی رو پیدا کن حداقل اگه با خودت روراست باشی ممکنه بتونی یکم جلوی اثرش رو بگیری.

چهارم اینکه ممکنه تو توی مرحله تغییر رشدی باشی. شاید این "پوچی و خب که چی" خیلی منطقی و طبیعی باشه. فرض کن یه آدمی که مدرسه شو تموم کرده و قراره وارد یه مرحله جدیدی از زندگیش بشه که حالا یا میتونه دانشگاه باشه یا کار کردن باشه یا مهاجرت یا هرچیزی که اونو از وضعیت بچه مدرسه ای خارج کنه دوباره از اول مهر بذارنش سر کلاس تو مدرسه و بگن تو دوازدهم رو تموم کردی و یه پایه جدید اضافه شده سیزدهم و تو کلاس سیزدهمی! “پوچی و خب که چی گفتن” سالم ترین و طبیعی ترین چیزیه که اون بچه میتونه بهش برسه! شاید داری با زندگیت همینطوری برخورد میکنی.. شاید وضعیت و مرحله زندگیت عوض شده ولی تو مثل قبل داری جلو میری. شاید این "خب که چی" مثل چراغ چِک ماشینه که داره بهت آلارم میده یه چیزی رو تغییر بدی. ما معمولاً روشن شدن چراغ چک ماشین رو نادیده نمیگیریم یا سعی نمیکنیم خاموشش کنیم، میفهمیم یه چیزی نیاز به چک کردن یا تعمیر داره و جدیش میگیریم.

پنجم اینکه، آقا تو این وضعیتِ کُند شدن، انتظاراتت رو از خودت بیار یکم پایین تر، الان چون عملکردت مطابق خواسته و انتظارت نیست یکم اعتماد به نفست ممکنه پایین اومده باشه. سعی کن کارهای کوچیک و آسون رو بیشتر انجام بدی یعنی موفقیت‌های کوچیک و ریز برای خودت توی روز رقم بزن. شب به شب سه تا دمم گرم که فلان کارو کردم برای همون روزت بنویس. دمم گرم که جواب ایمیل فلانی رو دادم، دمم گرم که خودمو کشوندم یک ساعت به هوای قهوه خوردن توی کافه با لپتابم نشستم فلان گزارش رو کامل کردم، دمم گرم که به جای دوباره از بیرون غذا سفارش دادن، ایندفعه خودم پاشدم سیب زمینی سرخ کردم با تن ماهی خوردم! همینقدر ساده و کم اهمیت ولی بسیاااااار تاثیرگذار.

شیشم توی این حالتِ بی معنایی، مغز برای پیدا کردن کورسوی دوپامین و هورمون شادی و پاداش لذت میره سراغ خوشی های زودگذر و کوتاه مثل اسکرول کردن اینستاگرام و برای بار هزارم فرندز دیدن و سریال های تکراری دیگه و مدام تو تفریح بودن. چون ظرفیت کار بزرگ و باتمرکز رو نداره، ظرفیت تنها موندن و مواجهه با این حجم پوچی رو هم نداره و هیچ کاری نکردن مساوی میشه با به فکر فرو رفتن، پس تبدیل میشه به کار بیهوده کردن ولی در نهایت تهش باز حال ادم رو بدتر میکنه. اینجوری میشه که کارهایی که نیاز به فرایند و صبر دارن مثل آشپزی یا کتاب خوندن به نظر بی‌معنی میاد چون سیستم پاداش مغز دیگه اونقدر صبور نیست و میخواد سریع خوراک بگیره. "میکروپروسه" میتونه کمک کنه کارهای فرایندی رو فوقِ ریز کنی مثلا باز کردن فایل ورد و نوشتن یک پاراگراف، به جای نوشتن کل گزارش، یا شستن و خورد کردن سیب زمینی به جای درست کردن یه غذای کامل. اینطوری مغزت همون کورسوی پاداش فوری رو می‌گیره، ولی در واقعیت وارد مسیر یک کار فرایندی شدی. حالا اگه انرژی بود ادامه میدی، اگه نه همون دو دقیقه کافیه برای تمرین حساس‌سازیِ دوباره‌ی سیستم پاداش.

هفتم و در آخر، همه‌ی همش شاید از درون خودت نشأت نگیره. خیلی وقت‌ها فضای رابطه‌ یا محیطی که توش زندگی می‌کنیم یکی از عوامل روشن شدن موتور یا خفه کردن موتور هیجاناتمونه. البته قرار نیست بشینیم روی صندلی قربانی و بگیم عوامل بیرونی تماماً مسبب این حس و حال ماست. اما مثلا نور، رنگ، صدا، شلوغی یا سکون خونه مون مستقیم روی حس درونی آدم اثر داره. محیط‌های یکنواخت یا به‌هم‌ریخته، اون احساس گیر افتادن رو تقویت می‌کنن. یا اگه خونه فقط محل کار و خواب باشه، هیچ مجالی دیگه برای انگیزه، تحرک یا لذت نمی‌ذاره در نتیجه هیجان‌هامون درونش بی‌جا می‌شن. یا رابطه عاطفی که بیشتر از اینکه ایستگاه شارژ شدن باشه و درونش بتونی گاهی بی منطق و بچه باشی و طرف مقابل بپذیره، مدام به بالغ و عاقل بودن مجبور میشی و هیجاناتت مدام درون خودت سرکوب و زندانی میشن.

پس نه همه چیز رو ناشی از درون خودت ببین نه همه چیز رو گردن محیط و رابطه بنداز. جفتش رو باهم نگاه کن و اگه دوست داشتی بنویس تو در ستایش غریزه‌ی زندگی این روزا چیکار میکنی؟

صدای به هم خوردن قاشق و چنگال موقع غذا خوردن، صدای قسمت کوتاهی از برنامه‌های تلویزیونی که با عوض شدن لحظه ای کانال داره از اخبار هواشناسی به انقراض گونه جانوری در استرالیا و از اون به دعوای زوج توی سریال و از اون به تحلیل سیاسی منطقه و از اون به مسابقه آشپزی و بعدش به موزیک‌های نوستالژی تبدیل میشه و آخرش سکوت .. دکمه پاور کنترل زده و خاموش میشه. صدای در یخچال که بوقش میگه زیاد باز مونده، صدای آلارم تموم شدن ماشین ظرفشویی، صدای چرخش کلید توی در، نهایتاً سلام و خداحافظ گفتن اونم صرفاً برای اعلام رفت و آمد نه اینکه اهمیت داشته باشه! اینا تنها صداهاییه که سکوت مطلق خونه ی ما رو میشکنه، سکوتی که برجسته تر از هر گفتگو یا تعاملی شنیده میشه. کسی به نیت گفتگو حرف نمیزنه، حرفا فقط برای انجام کاراست؛ نمک کجاست؟، چراغ روشن نمونه، سطل آشغال باید خالی شه و چیزایی مثل این که بعدش دوباره برمیگرده به همون خلأ همیشگی. آدما توی این سکوت، هر روز کنار همدیگن، نفس می‌کشن، کار می‌کنن، می‌خوابن، ولی توی بودن‌شون هیچ ردپایی از زندگی مشترک نیست به جز صدای وسایل خونه که مدام یادآوری می‌کنن: کسی اینجا زندگی میکنه، اما هیچ‌کس واقعاً اینجا نیست.

این اون سکوتی نیست که با آرامش و دلنشین کنار یه آدم امن تجربه میکنی و لازم نیست حتماً حضورت رو با جمله و کلمه به زور ثابت کنی یا فشاری رو تحمل کنی که حتما چیزی بگی که پذیرفته بشی. صرفاً باشی و همین بودنت کنار اون ادم کافی و لذت بخش باشه و بهش احساس نزدیکی کنی. این سکوتی که توی خونه جریان داره، مثل یه هوای غلیظه که توی ریه‌هات گیر می‌کنه و نمیذاره راحت و رها باشی، یه حس سنگینی بدی داره که دائماً معذب و منقبض نگهت میداره. ممکنه هر صدا یا تعامل کوچیکی پوسته‌شو خراش بده اما هیچوقت به حرف و گفتگو نمیرسه. یه دیواری میسازه که هر روز قطور تر و بلند تر میشه و هیچ کلمه یا احساسی ازش عبور نمیکنه مثل یه مرز نامرئی که داره هر روز ما رو از هم دور و دورتر میکنه.

ولی آدما یه شبه به این سکوت نمی‌رسن. پشت این خلأ، معمولاً بارها تلاش‌های کوچیکی بوده برای گفتن. جمله‌هایی که نصفه و نیمه توی هوا رها شدن، حرف‌هایی که با بی‌اعتنایی یا قضاوت روبه‌رو شدن. این میشه که کم‌کم ذهن و بدن یاد می‌گیرن: گفتن، امن نیست! و اینجا سکوت، شبیه یک زره عمل می‌کنه چون داره از ما در مقابل زخمی‌شدن دوباره، تجربه‌ی تلخ طرد شدن و مدام شنیده‌نشدن محافظت می‌کنه. تو میدونِ حرف زدن انگار خطر پررنگ تره، خطر بزرگ تر شدن دعوا و شنیدن حرفایی که تحملشون سخته، خطر مواجه شدن با حقایقی که شاید ما رو شوکه کنه، شاید چیزهایی رو برامون یادآوری کنه که آرامش و خواب و خوراک رو ازمون بگیره و هزار ریسک و خطر دیگه. پس من و تو یه قرارداد نانوشته بین مون امضا شده اونم اینکه کسی چیزی نمیگه و چیزی هم نمی‌پرسه، ما کنارهم زندگی می‌کنیم ولی به دنیای همدیگه سرک نمی‌کشیم. ممکنه تو یک متری هم بشینیم ولی بینمون کیلومترها فاصله‌ست و کم کم رابطه ما به دو اتاق جداگانه تبدیل میشه.

Subscribe now

حالا سکوت بین ما چه نوعی از سکوته؟

• سکوت اجتنابی، وقتی که هیچ کدوم از ما نمی‌خوایم با یه موضوع حساس روبرو بشیم مثلاً بحث پول، رابطه جنسی، یا خانواده. به‌جای گفت‌وگو، بحث عوض میشه یا اصلاً هیچ‌وقت باز نمی‌شه. این سکوت بیشتر از «ترس از تعارض» میاد و در واقع نوعی فرار از مواجهه با آسیب، طرد، قضاوت شدن یا دعوای بیشتره. این سکوت ظاهراً رابطه رو آروم نگه می‌داره، اما در بلندمدت باعث قطع صمیمیت و نزدیکی عاطفی و حس تنهایی می‌شه.

• سکوتِ مجازات‌گر، اینجا سکوت عمداً برای تنبیه طرف مقابل استفاده میشه چیزی که بهش در ادبیات گاتمن می‌گن stonewalling. فرد به عمد پاسخ نمی‌ده، بدنش رو برمیگردونه، نگاه نمی‌کنه و ارتباط چشمی رو قطع می‌کنه. فرد با «حرف‌نزدن» می‌خواد قدرتش رو نشون بده یا دیگری رو تنبیه کنه. این سکوت پیامش واضحه: تو برای من وجود نداری! یا تو دیگه برای من قابل دسترس نیستی و این میتونه یکی از قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده‌های جدایی باشه.

• سکوتِ درونی، گاهی سکوت در رابطه ناشی از مکالمه‌های حل‌نشده‌ی درونیه. یعنی ممکنه چیزی نگه چون هنوز با خودش روشن نکرده که چی می‌خواد یا چه احساسی داره مثلاً وقتی طرف میپرسه چرا این‌قدر گرفته‌ای؟ طرف مقابل فقط شونه بالا میندازه چون واقعاً نمی‌دونه. دلش گرفته، اما کلمه‌ای براش پیدا نمی‌کنه. اینجا سکوت نتیجه‌ی فاصله گرفتن از خودشه؛ جایی که نه به خودش دسترسی داره، نه به دیگری. این به alexithymia یعنی دشواری در نام‌گذاری هیجانات ربط داره، افرادی که نمی‌تونن احساسات‌شون رو به کلمه تبدیل کنن، بیشتر به سکوت طولانی پناه می‌برن.

• سکوت بازتابی، این سکوتِ کوتاه و آگاهانه می‌تونه سالم باشه. وقتی یکی از طرفین وسط بحث می‌گه: من الان باید یکم سکوت کنم چون ذهنم قفل شده، این سکوت نوعی خودتنظیمی به حساب میاد. یه توقف کوتاه برای آروم شدن سیستم عصبی، فهمیدن و تفکیک احساساتی که اون لحظه هجوم آورده و مدیریت استرس ، تا بعداً گفت‌وگو دوباره بهتر ادامه پیدا کنه.

• سکوت نابرابر، وقتی پیش میاد که یک نفر انرژی زیادی برای گفتگو داره، مدام تلاش می‌کنه موضوعات رو باز کنه. ولی دیگری انرژی محدودی برای صحبت داره یا ترجیح می‌ده از تعارض دوری کنه. سکوت نابرابر معمولاً در زمان استرس یا دعوا تشدید می‌شه چون صدای طرف پرحرف به‌ظاهر بلندتره، اما اکثراً بی‌جواب می‌مونه. دلایل متفاوتی هم داره: مثلاً تفاوت در آستانه هیجانی، یعنی یکی راحت حرف می‌زنه یکی سریع غرق هیجانات درونیش می‌شه و سکوت می‌کنه، یا مهارت‌های ارتباطی متفاوت، یعنی فردی که توان ابراز احساسات نداره، ممکنه در موقعیت‌های پرتنش سکوت کنه.

سکوت همیشه یک علامت خاموش نیست. گاهی مثل زره دفاعی محافظت می‌کنه، گاهی دیواری می‌سازه که فاصله میاره و گاهی هم یک مکث کوتاه و سالمه برای بازگشت دوباره به همدیگه. نکته مهم اینه که هر سکوت چه کوتاه و چه طولانی، پیام داره؛ پیامش می‌تونه درباره ترس، خستگی، دوری یا حتی یک نیاز برآورده نشده مثل نیاز به صمیمیت باشه. همین که سعی کنیم اون سکوت رو بشناسیم و نیاز نادیده گرفته شده پشتش رو ردیابی کنیم، میتونه قدم کوچیکی برای کم کردن سنگینی فضا و دعوت به گفتگو باشه.

تمرکز کردن روی نحوه گفتگو و ردیابی نیاز پشت سکوت ها در روابط بین فردی نیازمند نگاه عمیق و بنیادی تری به مقوله گفتگو هستش که باید فراتر از تکنیک بهش بپردازیم. به سرفصل های دوره ویدیوئی مسترکلاس گفتگو با امیر مهرانی نگاهی بندازید و اگر علاقمند به ورود به جهان عمیق گفتگو بودید، این دوره رو از طریق لینک زیر تهیه کنید

دوره ویدیوئی مسترکلاس گفتگو

می‌گفت هیچکس تفنگ روی شقیقه من نذاشته بود که به زور وارد رابطه با این آدم بشم، من خودم خواستم. رفتارهایی دیدم که برام قشنگ بود، حس‌هایی رو تجربه کردم که برام جدید بود، نگاه‌هایی که بهم حسِ بودن و ارزشمندی می‌داد، تو یک کلام، از خودم خیلی پیش اون آدم خوشم میومد. انگار نقطه ضعف‌ها و نقص‌هام دیده نمی‌شد، انگار داشتم تازه کشف می‌کردم که من چقدر خوب و دوست‌داشتنی‌ام و در کل اعتماد به نفس بالاتری پیدا کرده بودم. اما خب می‌فهمم اول رابطه همیشه همه چیز قشنگه، هنوز خیلی رفتارا با ملاحظه تره و یه چیزایی رعایت میشه، خیلی چیزا رو درباره اون آدم نمیدونی و داری کشف میکنی، هنوز خیلی گوگولی با چیزایی که برات ناخوشاینده برخورد میکنی و مواظب نگرش طرف مقابل نسبت به خودتی. هنوز نمیتونی راحت خود واقعی‌ت رو بروز بدی چون ممکنه تکه‌هایی از تو برای اون فرد پذیرفته نباشه و نگران میشی که نکنه از دستش بدی. ولی مثل همه روابط وقتی چند سال می‌گذره به خودت میای می‌بینی همون آدمی که اوایل رابطه قند توی دلت آب میشد وقتی باهاش حرف میزدی کم کم تبدیل شده به کسی که وسط تمام نادیده گرفتن‌هاش، وسط تمام آسیب‌هایی که بهت میزنه، وسط همه زخم زبون‌ها و بی اعتبار کردن‌ها به زور دنبال یه نمونه مهربونی، تایید یا جمله محبت آمیز ازش میگردی که دلت رو بهش خوش کنی.

اون لبخند وسط دعوا یا اون یه لحظه توجه میون اون همه بی توجهی تنها دلیلی میشه که مدام به خودت بگی این رابطه هنوز نفس میکشه. میشه تنها مدرکی که قلاب تورو به این رابطه وصل کرده با اینکه ته دلت میدونی یه جای این رابطه می‌لنگه، میدونی تحقیر شدن و بی احترامی‌هایی که می‌بینی عادی نیست، حقت نیست ولی ذهنت اینطوری تربیت شده که اون یه ذره محبت لای تحقیرها رو واقعی و از ته دل بدونی… تو یاد گرفتی به کم قانع باشی. اونجایی که پدر یا مادر انتقادگر و اذیت‌کننده‌ای داشتی که یه جاهایی بین سلطه‌گری‌هاش بهت حال میداد و یهو یه کار خفن برات میکرد یا توی ده بار ضربه زدن بهت یک بار بهت بها میداد همون چه دستاورد بزرگی برات بود، نه؟

ما الگوهای بودن توی رابطه‌مون رو از الگوهای رابطه با والدین‌مون یا مراقبینی که حکم مادر یا پدر رو برامون داشتن برمیداریم.

شنیدی بعضیا میگن "من دوستت دارم که باهات کل‌کل میکنم؟" یا "من هرکیو بیشتر دوست دارم بیشتر اذیتش میکنم؟" اینا همه نشون دهنده همون الگوی معیوبه که والد تمام رفتارهای بدش رو با جمله چون برام مهمی، چون بهت اهمیت میدم، چون دوستت دارم، توجیه می‌کرده.

الان چه اتفاقی می افته؟ فرد توی رابطه سالم که برپایه ی احترام، محبت و آرامش باشه دَووم نمیاره و فکر میکنه این محبت جعلیه! حس میکنه محبتی واقعی و خالصانه ست که از وسط سلطه‌گری، کل‌کل و دعوا، بی احترامی و تحقیر بیاد بیرون. اون عشق و احترام بی قید و شرط براش ناآشنا و غیرقابل باوره. همون "خوبه" کوچیکی که از بابا یا مامانش حکم مدال طلا رو داشته، الان هم شنیدن همون حد از فردی که پر از سکوت و بی تفاوتی یا تنش و پرخاش بوده براش دستاورده و عشق واقعی تلقی میشه یعنی زخم و مرهم باهم. اینطوری وقتی یکی "کم اذیت میکنه" خوبه نه کسی که کلاً اذیت نمیکنه!

علاوه بر تکرار ناخودآگاه الگوی رابطه مون با پدر یا مادر، ما برای کم کردن درد ناشی از یک رابطه تنش‌زا شروع به "عقلانی سازیِ درد" میکنیم. مثلاً : خب اونم گذشته سختی داشته، خب شاید اگه من فلان کار رو نمیکردم با من اینطور رفتار نمی‌کرد، گرفتاری‌ای که الان توی زندگیش داره رو هرکس دیگه‌ای داشت همین مدلی برخورد میکرد … اینا همش حرف‌هاییه که صرفاً به خودمون میگیم که الکی خودمون رو آروم کنیم و نپذیریم که این رابطه ناسالمه. چرا نمی‌پذیریم؟

• یه جایی ممکنه دل ما هنوزم برای اون "منِ اوایل رابطه" می‌تپه نه برای این فرد. به تصویر زیبایی که از خودمون داشتیم و این تصویر الان دیگه وجود نداره اما انگار یه امید واهی همیشگی برای برگشت اون فضا هنوز در ما هست.

• وقتی همزمان هم محبت می‌گیری هم تحقیر، ذهنت دچار تضاد میشه. بعد برای اینکه این تضاد رو حل کنه، مجبورت می‌کنه بخش بد رو کوچیک‌تر ببینی. این تضاد باعث میشه آدم‌ها سال‌ها در رابطه‌ی آسیب‌زا بمونن، چون ذهنشون نمی‌تونه همزمان بپذیره که طرف هم "دوستت داره" و هم "بهت آسیب میزنه."

• خیلی‌ها فکر می‌کنن رابطه سالم با کسی که امن و قابل اعتماده، کسل‌کننده‌ست. در حالی که اون هیجانی که قبلاً تجربه کردن، بیشتر یه اضطراب مخرب، ترس از طرد شدن و پذیرفته نشدن در عین تلاش برای اثبات همیشگی خود به طرف مقابل بوده.

• گاهی پای بدن وسط میاد. بدن زودتر از هرچیزی آسیب رو تشخیص میده. تپش قلب، بی قراری، یه درد عصبی همیشه در مجاورت یا تماس با فرد مقابل وقتی ذهن داره پافشاری میکنه که اون دوستم داره. گرفتن رد این حس بدنی میتونه ما رو به آگاهی ذهنی جدیدتری برسونه.

• وقتشه از خودت بپرسی آیا من واقعا این آدم رو دوست دارم و دلم میخواد باهاش صمیمی بمونم یا من دارم داستان نیمه تمامی که در یک رابطه قدیمی داشتم رو با این آدم بازنویسی میکنم تا سرنوشت قشنگ تری داشته باشه؟ آیا میخوام ثابت کنم این بار مغلوب و قربانی رابطه من نخواهم بود؟

ما ممکنه رابطه‌مونو عوض کنیم، ولی ساختار روانی‌مون همونه. دوباره یه آدم با همون ویژگی‌های مخفی پیدا می‌کنیم، دوباره بازی تکرار می‌شه. چون آدم‌ها عوض می‌شن ولی زخم‌ها همونن. اگه نفهمم چرا با اون آدم موندم، احتمال داره دوباره تو رابطه‌ی بعدی همون فیلمو بازی کنم ولی این بار با بازیگرای جدید.

چند پیشنهاد:

• فارغ از مواردی که در رابطه تجربه کردی یا میکنی، لیستی از مواردی بنویس که به نظرت در یک رابطه سالم باید وجود داشته باشه؟ تو مرحله بعدی ببین چیزهایی که درون لیست هست و تو تجربه نمیکنی، واقعا برات بی اهمیت بودن یا عادت کردی که نباشن و بلد نبودی از طرف مقابلت بخوای؟

• به محبت‌هایی که بعد از یک موقعیت تحقیر یا تنش بهت شده فکر کن. سعی کن ببینی توجه به اون محبت‌ها باعث شده چه آسیب‌هایی رو پشتش نادیده بگیری؟

• گاهی رابطه‌ای که توش موندیم، به قیمت تکه‌تکه کردن صدای خودمونه. از یه جایی به بعد دروغ نمیگیم ولی دیگه حقیقت رو هم نمیگیم، آرزوهامونو سانسور می‌کنیم، حتی نیاز‌هامونو فراموش می‌کنیم. لیستی از چیزهایی که دیگه نمی‌گی تهیه کن. ببین توی کدوم رابطه‌ها، این سکوت بیشتر شده.

• اگه بی قید و شرط مهربونی و محبت دریافت میکنی و به واقعی بودنش شک میکنی، یه لحظه مکث کن و فکر کن این شک از کجا میاد؟ چه رفتارهای سالمی تورو معذب میکنه یا سیگنال خطر بهت میده؟ شاید وقت اون رسیده که تعریف جدیدی از امنیت در رابطه برای خودت بسازی.

• ببین که آیا در رابطه‌هات بیشتر داری "ثابت می‌کنی" یا "ابراز می‌کنی" اگه همیشه داری خودتو اثبات می‌کنی(وفاداری، لیاقت، ارزشمندی)، اون رابطه‌ مدام داره ازت امتحان می‌گیره و اینطوری تو هیچوقت نمیتونی احساس واقعی خودت رو بشناسی.

مثل هر روز لیست کارهایی که باید بکنم رو می‌نویسم و جلوش یه دایره میذارم که هروقت انجامش دادم توی دایره رو پر کنم. خب بریم از اولی شروع کنیم. لپتاپ رو باز میکنم و همزمان که منتظرم لود بشه، کل کارهایی که نوشتم شناور میشن توی مغزم و باز سعی میکنم تمرکزم رو بیارم رو اولویت اول. شروع میکنم به نوشتن یهو به خودم میام میبینم پنج دقیقه‌ست که به زمین خیره شدم و یادم نمیومد داشتم به چی فکر میکردم. تو یه حالتی که انگار میخوای یه چیزی رو سریع از ذهنت بیرون کنی سرمو محکم تکون میدم و تمام تلاشم رو میکنم که باز متمرکز شم. نمیتونم.. کاری که قرار بود نیم ساعت طول بکشه تا دایره جلوش رو با مداد پر کنم، نزدیکای غروب شده و من هنوز دارم خودمو به زور میکشونم که به یه جایی برسونمش. چقدر کُند شده چقدر پُر شده فکرم! به سرعت حواسم به چیزای دیگه پرت میشه و دوست دارم بلند شم اصلاً نمیتونم یک جا بشینم. آدمک توی مغزمم همینطور مدام داره یه مسیر تکراری کوتاه رو تند تند از این طرف به اون طرف قدم میزنه!

به یه پارادوکس بزرگ رسیدم. من دلم نمیخواد یک ثانیه دیگه به روزهای جنگ و موشک و بمبارون و ناامنی برگردم من تو دل اون برزخ که هیچی تکلیفش معلوم نبود، دلم خیلی برای تمام روزهای عادی قبل و کارهای روزمره تنگ شده بود. اما وایسا … الان که آتش بس شده و همه چی برگشته به روال قبل الان که دوباره پروازها انجام میشن، همکارم زنگ میزنه تا جلسه بذاره، مغازه‌ها باز شدن و همه چی داره کم کم سر جاش قرار میگیره من چم شده؟ یه چیزی درون من نمیخواد به زندگی عادی برگرده! یه چیزی درون من چیزهایی رو تجربه کرده که دیگه اون آدم سابق نمیشه و نمیتونم ازش انتظار داشته باشم همونطور فکر کنه، همونطور نگاه کنه و همونطور تصمیم بگیره! عجیبه .. یه بخشی از وجودم داره برای روزهای بحران دلتنگی میکنه.

خیلی سعی کردم این دوگانگی رو برای خودم تحلیل کنم. من بهش فکر کردم که چرا اینطوری فکر میکنم. چیزی که به تازگی از امیر مهرانی یاد گرفتم، متا اکشن. یعنی به جای اینکه فقط کاری رو انجام بدی، فکر کنی چرا و چجوری داری این کارو انجام میدی. اینطوری میتونی به خودت از بیرون نگاه کنی تا ببینی داری چیکار میکنی.

دلایلی رو برای توجیه این حس دلتنگی برای روزهای تعلیق و بحران پیدا کردم تا بتونم بفهمم چرا خیلیامون هنوز آمادگی از بحران درومدن رو نداریم؟ اون دوازده روز جنگ چی بهمون داد که الان جاش برامون خالی شده؟

1. سوگواری برای خودِ قهرمان‌مون. تو دل روزهای پر از دلهره و نگرانی که هر لحظه ممکن بود همه چیزت رو از دست بدی، نسخه‌ای قوی‌تر و شجاع‌تر و مسئول‌تر نسبت به خودمون و عزیزانمون از ما متولد شد. تجربه منحصر به فردی که درونش خیلی جاها قهرمان ظاهر شدیم که بلده این وضعیت خطر رو خوب مدیریت کنه. اما عجیب اینجاست که بعد از بحران بخشی از سوگواری ما به خاطر رنجی که کشیده بودیم نیست، بخاطر از دست دادن اون ورژن قهرمان از خودمونه که با برگشت به حالت عادی اونم باید بره و همین فقدانه.

2. رهایی موقتی از نقش‌ها و الزامات روزمره. به طور موقت از انتظارات و مسئولیت‌های روزمره معاف شدیم. اونجا کسی از ما توقع نداشت موفق باشیم، روابطمون رو مدیریت کنیم، به آینده فکر کنیم، فقط یه صدای جمعی میگفت الان وقت رشد نیست، فقط زنده بمون! این صدا رهایی خاصی داشت و الان که نیست بخشی از روان ما از برگشت به ساختارها و فشارهای روزمره دلزده ست.

3. بحران، معنا تولید می‌کنه. در سخت‌ترین موقعیت‌ها، انسان‌ها بیشتر از همیشه به معنای زندگی نزدیک می‌شن. وقتی توی خطر قرار داریم، سوال‌های بنیادی‌تر و مهم‌تری می‌پرسیم و تصمیماتمون شبیه انتخاب‌های سرنوشت‌ساز می‌شن. در حالت عادی، شاید اون حس معنا کمتر تجربه بشه و عادی بودن می‌تونه پوچ به نظر بیاد.

4. شدید شدن حس‌ و هیجانات. ما گاهی هیجان رو با زنده بودن اشتباه می‌گیریم. در بحران، هر حس و هر نگاه و هر تصمیم، رنگ شدیدتری داره چون بقا در میونه ولی برگشت از اتفاقات عجیب و سورپرایز کننده به روزمرگی به چای تکراری دیشب، به اخبار غیر مهمِ خنثی، به صف معمولی بانک، می‌تونه این حس رو بده که رنگ‌ها دارن می‌پرن. نه اینکه دنبال بحران باشی، ولی شاید دلتنگ اون تجربه‌های پررنگ و هیجانی باشی. روان ما که طعم شدت رو چشیده، ممکنه از "مات بودن" دنیای عادی خسته بشه.

5. امکان دیدن تیکه‌های تاریک خود. وضعیت‌های بحرانی، جنبه‌هایی از روان ما رو بیدار می‌کنن که در حالت نرمال سرکوب شده‌: مثل ترس، وابستگی، خشم، ضعف، نیاز به دیگری. توی اون تعلیق، ما به سایه‌هامون نزدیک‌تر شدیم، به بخش‌هایی از خودمون که شاید سال‌ها انکارشون کرده بودیم و عجیب نیست اگر روان، گرچه درد کشیده، اما از این کنار رفتن ماسک‌ها و تماس‌های واقعی با خودش لذت برده باشه.

6. زندگی کردن در سرزمین بدون قضاوت. اونجا آدم‌ها بابت تصمیماتشون کمتر قضاوت میشن. تو رفتی ترکیه؟ تو هنوز تهران موندی؟ تو گریه کردی؟ تو قوی بودی؟ همه‌ی این‌ها تو بحران عادی‌تره، قابل‌فهم‌تره. ولی وقتی وضعیت نرمال می‌شه، قضاوت‌ها برمی‌گردن. بنابراین دلمون برای "بودن" بدون نقد شدن بابت کوچیک ترین انتخاب هامون تنگ میشه.

7. ساده‌تر شدن همه چیز. توی بحران، پیچیدگی‌ها کنار میرن و ذهن روی چند اولویت ساده و ابتدایی تمرکز می‌کنه: زنده بمون. با عزیزانت باش. مراقب باش. این سادگی این حسو القا میکنه که زندگی بالاخره قابل درک شده و این بازگشت به پیچیدگی و گزینه‌های زیاد توی انتخاب‌ها دوباره می‌تونه ادم رو باز نگران فهمیده نشدن و نفهمیدن کنه.

8. سندروم بازگشت از جبهه. این پدیده توی کهنه‌سربازها دیده می‌شه، در روزهای بحران، بدن و ذهن در حالت آماده‌باش و برانگیختگی دائمی قرار داره، وقتی همه‌چیز "می‌تونه" اتفاق بیفته، ذهن همواره "در لبه"‌ست. اما وقتی بحران تموم می‌شه، یه جور خلأ به جا می‌مونه. انگار روان نمی‌تونه به این سرعت با ریتم کندتر «عادی بودن» هماهنگ بشه. تو این وضعیت، بی‌معنایی و بی‌حسی هم ممکنه ظاهر بشن؛ انگار چیزی رو از دست دادی، ولی نمی‌تونی بگی چی.

9. باهم بودنِ عمیق و واقعی. توی روزهای عادی پیش نمیاد بعضاً چندین روز با آدم‌هایی که دوسشون داریم و بهشون تعلق خاطر داریم یه جا باشیم. بحرانی از این جنس باعث شد مدتی رو باهاشون زندگی کنیم، سر یه سفره غذا بخوریم و تو پناهگاهمون دغدغه‌هامون رو یکی کنیم و دورهم جمع شیم. تماس‌ها واقعی‌تر، حضورها پررنگ تر، گفتگوها عمیق‌تر بود. عادی شدن همه چی ممکنه به‌معنای برگشتن به تنهایی‌های مدرن، فاصله‌های اجتماعی و روابط سطحی باشه.

10. همدلی با تجربه جمعی. روان جمعی (Collective Psyche) مثل یک موجود زنده است. اگرچه اخبار پایان جنگ رو اعلام کردن، اما شاید ضمیر جمعی، هنوز اونو تموم نشده میدونه. هنوز بدن‌ها در آماده‌باشن. هنوز بچه‌ای توی پناهگاه ذهن ما پنهان شده که باور نداره خطر گذشته. اون تمایل به موندن در بحران قبل، شاید صدای همدلی با روان جمعی باشه: «من نمی‌رم جلو، چون می‌دونم همه هنوز نرفتن.»

و اما چند پیشنهاد اگه تو هم اینا رو تجربه کردی:

• به جای "برگشتن" به همون ریتم و ساختار قبلی سعی کن "بازسازی" کنی، اسم‌گذاری کن برای نسخه‌ی جدیدت. حتی شده توی یک جمله بنویس: «الان من مهتای…» مثلاً: «من مهتایِ کُندتر، بدبین‌تر و منزوی‌تری‌ام.» این جمله کمک می‌کنه از فشار "چرا مثل قبل نیستم؟" کم بشه.

• یه آیتم از روزهای بحران که بهت "حس پناه" میداد رو به عنوان یادگاری با خودت به این روزهای عادی بیار. ممکنه یه آهنگ باشه یا یه عادت خاصی که اون روزا بهت انرژی میداد مثلاً آب دادن به گلدونا، کیک پختن یا تماس تلفنی با دوستی که اون روزا باهاش بیشتر در ارتباط بودی.

• برای هم‌ریتم شدن با جمع روی خودت فشار نذار توی گروه‌های کاری یا خانوادگی، می‌تونی خیلی ساده بگی: «من هنوز دارم هماهنگ می‌شم با وضعیت جدید. شاید فعلاً یه‌کم تو فاز تماشا باشم.» این جمله هم مرز می‌کشه، هم سکوتت رو بی‌توضیح نمی‌ذاره.

• شاید به‌جای برگردوندن اون نسخه قهرمانت، فقط باید «مراسم بدرقه» برای اون خودِ قهرمان برگزار کنی. یه نامه بنویس به اون ورژن از خودت که توی بحران بود.با افتخار براش سوگواری و ازش خداحافظی کن. مثلاً «تو بودی که اون شب همه رو آروم کردی. تو بودی که گریه کردی ولی جا نزدی. می‌دونم وقت رفتنت رسیده. ولی قول می‌دم فراموشت نکنم.»

• بدنت رو آگاهانه به عادی‌شدن دعوت کن، مجبورش نکن. با تمرینات تنفس با نرمش‌های ملایم یا فعالیت‌های دستی برای هماهنگی عصب و عضلات مثل لمس آب، خاک، خمیر، با زمزمه کردن و آواز خوندن با حفظ عادت‌های کوچیک مثل چند دقیقه حرکت کششی قبل از بیرون اومدن از تخت و …

یکی دیگه از راه‌های دعوت کردن ذهن و بدن به دراومدن از حالت بحران ارتباط عمیق با افراد دیگه‌ست. این که با تجربیات منحصر به فرد خودمون از یک اتفاق مشترک دورهم بشینیم و به دور از تحلیل‌های علمی و سیاسی از درونیات خودمون و احساساتمون باهم حرف بزنیم. ما در دیالوگ استودیو با امیر مهرانی این امکان رو فراهم کردیم تا به نوبه خودمون سهمی در رقم زدن این تجربه برای همه داشته باشیم. جمع‌های حضوری رو تشکیل دادیم و البته جمع‌های آنلاین ایجاد کردیم تا افراد از هر جای دنیا بتونن باهامون همراه بشن و حرف زدن بشه یه التیام جمعی.

ما سه جلسه رو برای شب‌نشینی‌های سکوت و صدا برنامه‌ریزی کردیم که در تاریخ‌های ۲۱ و ۲۸ تیر و ۵ مرداد از ساعت ۱۹:۳۰ تا ۲۱:۳۰ برگزار می‌شه.

بیاید در کنار هم باشیم تا جمع بودن و ارتباط رو دوباره تجربه کنیم. حضور در این شب‌نشینی‌ها هزینه‌ای نداره و فقط برای حضور روی دکمه زیر بزنید و ثبت‌نام کنید.

ثبت نام

توی مغزم نمی‌گُنجید، یعنی چی که وسایل لازم و چیزای واجب رو جمع کن با خودت بیار؟ چیزای واجب یعنی دقیقاً چیا؟ موقعیتی که توش بودم رو نمی‌تونستم هضم کنم، یه حس تعلیق یه حس بلاتکلیفی یه تمایل شدید به عادی زندگی کردن و یه اجبارِ بی‌رحم به ترک کردن و رفتن. کجا؟نمی‌دونم. تا کی؟ نمی‌دونم. توی پارادوکس عجله کردن و ریلکس بودن گیر کرده بودم. می‌دونستم که باید تا قبل از هر صدای ترسناک دیگه‌ای که از بیرون بیاد لباس و وسایلمو جمع کنم اما همزمان دلم می‌خواست بشینم آلبوم عکسای قدیمی رو ورق بزنم، دلم می‌خواست با حوصله بشینم ناخنامو لاک بزنم، قهوه درست کنم و از هر بودنی توی خونه خودمون استفاده کنم، اما نمی‌شد. از طرفی یه حسی درونم می‌گفت موشک و انفجار و پدافند مگه همیشه فقط توی فیلما نبود؟ مگه توی کتاب تاریخ مدرسه نخونده بودیم؟ مگه اصن مال کشورای فلسطین و غزه نبود که توی تلویزیون نشون می‌داد؟ دلم می‌خواست جدی نگیرمش.. باورش نکنم. آخه توی کشور خودمون؟ توی همین تهران؟ توی همین محله‌های خودمون؟ نه بابا! دلم می‌خواست این واقعیت رو که جنگ اتفاق افتاده رو انکار کنم، اصن ذهنم داشت پس میزد. از طرف دیگه اما یه اضطراب شدیدی رو توی بدنم داشتم حس می‌کردم، یه چیزی شبیه انتظار وقتی قراره رأس یه ساعتی بهت خبر مهمی بدن و ساعت از اون زمانش گذشته یا دقیقاً اون تجربه بدنی وقتی معلم داشت از روی لیست صدا می‌کرد درسی رو بپرسه که تو بلد نیستی و دفعه قبلی ام بابت نخوندنش سرزنش شده بودی و الان نفر بعدی توی لیست تویی. گوش به زنگ شده بودم. با صدای موتوری که از کوچه رد میشه یا صدای ماشین لباس شویی وقتی وایمیسه تا یهو اون طرفی بچرخه از جام می‌پریدم و چشمام گرد می‌شد و می‌گفتم: زدن؟! کلمه‌ای که تا چند روز قبلش یه معنی دیگه می‌داد، الان یه جور دیگه داشت ترجمه می‌شد! دلم می‌خواست کل خونه و کوچه و محله و شهر و خاطره‌هاشو باهم جمع کنم پیش خودم، دلم نمی‌خواست جایی برم با این فکر که نمی‌دونم کی قراره دوباره برگردم و آیا وقتی برمی‌گردم همه چی خوبه؟ همه چی سر جاشه؟ خیلی حس غریبی بود.

هروقت که صدایی می‌شنیدم یا خبری رو می‌دیدم که خیلی نزدیک بهمون بود ذهنم تصویرسازی‌های بدی می‌کرد. اگه یه فاجعه رخ بده چی؟ اگه پهباد این دفعه اینجا بخوره، شیشه‌ها از کدوم سمت خرد میشه؟ کجاها خراب میشه؟ چی ممکنه به من آسیب بزنه؟ من کجا باید پناه بگیرم؟ ذهنم شبیه یه سکانسی که روی دور تند گذاشتنش، توی چند صدم ثانیه تصویر و صدا می‌ساخت از لوکیشینی که توش نشسته بودم و بعد دوباره همه چیز به حالت عادی خودش برمی‌گشت.

لحظه آخر که کوله پشتی روی دوشم و وسایلم تو دستم بود یه نگاهی به اتاق انداختم و یه عکس ذهنی گرفتم که ثبت شه واسم اون قاب. دلگیر ترین رفتنی بود که توی زندگیم تجربه کرده بودم و اون چاره نداشتن و اجبارِ پشتش سخت‌ترش می‌کرد. با اینکه قرار نبود از تهران خارج شم و می‌دونستم که چند دقیقه فقط با خونه فاصله دارم اما این فاصله دیگه توی بُعد مکان نبود واسم، یه بُعد زمانی دیگه بود، یه فضای دیگه که برام قابل درک نبود.

تو این مدت فهمیدم چقدر آدم هست که با اینکه ازشون دورم ولی ترس از دست دادنشون رو دارم، فهمیدم چقدر به بعضی تجربه‌های ساده روزمره و بدیهی زندگیم وابسته‌ام، فهمیدم چقدر بیشتر از احساسات خودم میتونم برای احساسات دیگران نگران باشم، فهمیدم چقدر خونه و شهرم رو دوست دارم چقدر ایران رو دوست دارم، فهمیدم چقدر انسان قابلیت انعطاف‌پذیری و مثل خمیر ورز داده شدن و شکل گرفتن توی شرایط مختلف رو داره، طوری که توی 24 ساعت دغدغه‌هاش 180 درجه تغییر کنن و سریع منطبق شه با یه حالت جدید و انتظاراتش رو تنظیم کنه با موقعیت. فهمیدم چقدر مدل برخورد و کنار اومدن آدما با یه بحران سخت توی زندگی با هم متفاوته، یکی با استرس فرار میکنه به دورترین نقطه دنیا حتی اگه با ماشین دو روز متوالی توی راه باشه، یکی سرسختانه وایمیسه و معتقده هیچ اتفاقی براش نمی‌افته و کسی با ما کاری نداره، یکی از شدت اضطراب مریض میشه و مدام تشنج میکنه، یکی تلاش میکنه قضیه رو به شوخی بگیره و با مسخره کردن و خندیدن شرایط رو برای خودش قابل تحمل میکنه، یکی به زندگی روزمره خودش ادامه میده و حتی پرکار تر میشه، یکی تمام زندگیش مختل میشه و روانش رو جمع میکنه که فقط زنده بمونه، یکی به خودش حق میده که حالش بد باشه و به خودش سخت نمی‌گیره اگه فقط روی تخت دراز کشیده و غصه می‌خوره، یکی مدام خودش رو سرزنش می‌کنه که چرا توی این شرایط کاری انجام نمیده و منفعل شده، یکی فقط جون خودش رو برداشته و الفرار یکی اما تا یه جای امن پیدا کرده به هرکسی که می‌شناخته و نمی‌شناخته خبر داده تا بقیه رو هم با خودش همراه کنه. این یه بحران جمعیه که از دو کلمه تشکیل شده : درد + مشترک ، فقط میزانش کم و زیاد میشه ولی مشترکه.

رنج درونش زیاد هست اما اون روی سکه‌ش همدلی و باهم بودنه. این تکه ی باهم بودن در زمان غم و شرایط سخت بزرگترین چتر نجاتیه که آدم‌ها رو از فروپاشی نجات میده. آدمها توی اینجور موقعیت‌ها شبیه یک کلونی دورهم جمع میشن تا رنج رو تقسیم کنن، درست شبیه زمانی که عزیزی توی یه خانواده از بین میره و تا روزها همه کنار هم جمع میشن و یک واحد تشکیل میدن که درد از دست دادن عزیزشون رو قابل تحمل تر کنه. الانم همین حس مشترک و باهم بودن، همین احوال همدیگه رو پرسیدن، همین حالت چطوره پرسیدن‌های بعد از شنیدن خبر حمله به منطقه‌ای نزدیک یا ترسیدن با صدای انفجار، همین شنیدن صداهای مضطرب و ترسیده همدیگه پشت خط های تلفن، همین پناه دادن‌ها به همنوعا، همین خبر کردن بقیه وقتی کمکی از دستمون برمیاد… ایناست که هیولای کثیفی مثل جنگ رو کمی برای ما آدم‌ها قابل تحمل تر میکنه. چون زخم دسته جمعی، مرهم دسته جمعی هم میخواد.

تو دل همه‌ی این بلاتکلیفی‌ها که هیچ چیزی توش قطعیت نداره یه چیزهایی میتونه کمکت کنه که بتونی از وسط این این آشوب عبور کنی، قرار نیست قوی باشی قرار نیست نترسی، فقط عبور کنی.

• شوکه شدی؟ وحشت کردی؟ سردرگمی؟ همه اینا طبیعیه. ایرادی نداره اگه هنوز نفهمیدی چی شده و قضیه چیه. روان ما گاهی برای محافظت از ما درک واقعیت رو به تاخیر میندازه و دیرتر می‌پذیره. احساساتت هرچی که هست انکارش نکن. میتونی به تعویق بندازی مثلاً بگی “بعداً بهش فکر میکنم” اما وانمود نکن که هیچی نیست چون یه جایی بعداً با شدت بیشتری بالا میاد.

• درد خودتو با کسی مقایسه نکن، اینکه تو توی خونه‌ای یا توی نقطه امن هستی باعث نمیشه غمت بی‌اعتبار باشه. عذاب وجدان بیهوده هم به خودت راه نده اینکه چرا من سالمم چرا کاری نکردم یا چرا فرار کردم چرا موندم چرا خندیدم چرا گریه کردم، اینا همه یه جور تله ذهنی‌ان. تو نه دلیلِ جنگی، نه مسئول نجات جون همه.

• غم و ناراحتی یه فرم خاص نداره. گاهی شکلش بی قراریه، گاهی خشم و فریاده گاهی خنده عصبی یا پرخوری کردنه. مجبور نیستی ناراحتیت رو خوشگل یا معقول نمایش بدی، هرجوری که بدنت میگه بروزش بده.

• از تنهایی دربیا. حضور یه آدم دیگه، آغوشش، صداش، پیامش حتی اگه یه مکالمه درمورد چیزای پیش پا افتاده باشه، میتونه مغزت رو از حالت بقا و گوش به زنگ بودن خارج کنه و بیاره تو حالت ارتباط و زندگی.

• شاید کنترل اوضاع ممکن نباشه اما میتونی یه شکل کوچیکی از “کنترل” رو با انجام کارهای خیلی ساده برای خودت ایجاد کنی، مثلاً هر از گاهی دور نگه داشتن خودت از اخبار، مرتب کردن کیفت، چای یا قهوه درست کردن یا همین چیزای کوچیکی که به مغزت پیام بده: «ما هنوز اینجاییم هنوز زنده‌ایم!»

• الان وقت مفید بودن و تصمیم‌گیری‌های بزرگ نیست. به خودت حق بده که ناتوان باشی و حال نداشته باشی حتی از جات بلند شی. فشار و سنگینی بعضی شرایط ما رو فلج میکنه بعضی وقتا دووم آوردن یعنی فقط نفس کشیدن تا زمانی که این موج رد بشه و تموم شه.

• اگه حال بهتر و متعادل‌تری داری، دست بقیه رو بگیر چه در حد پناه دادن چه در حد یه پیام یا زنگ ساده که بگی “تو تنها نیستی” و دلگرمی بدی. این فقط برای طرف مقابل مفید نیست، خودتم با این کار احساس اثرگذاری و معنا رو توی وجود خودت زنده نگه می‌داری.

بعد از هزار بار کنسل شدن برنامه بخاطر هماهنگ نشدن همه واسه آخر هفته‌ها یه تاریخ قطعی شد و قرار شد همگی باهم بریم یه روزه کمپ کنیم یه جای خوش آب و هوا یکم دور از ترافیک و دود و شلوغی و روزمرگی. آخریش برای من از همه چیز پررنگ تر بود. بعد از اتفاقاتی که این مدت از سر گذروندم و تو فکر رفتن‌ها و به زمین خیره شدن‌های تنهایی، احتیاج داشتم فارغ از هر تراژدی و دغدغه جدی دو ساعتم شده با یه جمع خوش‌گذرون و خوش مشرب برم یه جایی حواس خودمو پرت کنم. قرار شد خانواده‌هایی که ماشین ندارن یا دو نفرن تقسیم شن توی ماشین بقیه و صبح زود راه بیفتیم.

ساعت 7:45 صبح قرار بود یه جایی توی اتوبان باشیم که همه ماشینا باهم راه بیفتیم اما ساعت 7:50 بود و ما همچنان توی ماشین جلوی در خونه اون دوستامون نشسته بودیم که قرار بود با ماشین ما بیان. کلافه شده بودیم ولی خودخواهانه بخوام بگم اصلاً دلم نمیخواست حالا که نیت کرده بودم یه روز حالم خوب باشه، اعصاب خودمو بخاطر بدقولی و بدتایم بودن یکی دیگه خرد کنم. اما خب گویا فقط من اینطوری فکر می‌کردم اون اینطوری نبود. حتی اگه به قیمت اینکه کل اون روز که قراره تفریح باشه کوفتش میشد باید ناراحتیش رو به تند‌ترین شکل ممکن بروز می‌داد و ناراحتی خودش رو تو دل بقیه تقسیم می‌کرد به جای اینکه سعی کنه با خودش حلش کنه یا حداقل مسالمت آمیز با طرف مقابل در میون بذاره.

وقتی بالاخره اومدن و نشستن توی ماشین اولش یکم بگومگو شد که من سعی کردم بخاطر آرامش روان‌مون هم که شده خاموشش کنم مدام با یه لحن تند میگفت: شما به وقت ما بی احترامی کردین، شما ما رو معطل کردین، خودخواهی کردین. من که دیگه تحمل نداشتم و اعصابم نمی‌کشید یکم صدامو بردم بالاتر و گفتم کافیه تمومش کنید ولی فایده ای نداشت، تنش توی ماشین بالا گرفته بود و منم براش رفتم تو دسته‌ی حمایت از کار غیراخلاقی و توهین آمیز دیر اومدن! دیگه کم کم جملاتش از ما شد من؛ من بهم بی احترامی شده، به من توجهی نشده که از خوابم زدم که زودتر بیام که شما دیر نرسید، خریدها رو رفتم زودتر انجام دادم به خاطر شما، که شما بیشتر بخوابید؟، برای خودم متاسفم که همیشه من باید از خیلی چیزا بزنم برای کسایی که قدر نمیدونن!

با این که اونا چندین بار وسط جر و بحث چندتا توجیه برای دیر اومدنشون و جواب ندادنشون آوردن و با کلافگی و طلبکارانه ببخشید گفتن ولی فایده ای نداشت. بعدش بگو مگو یه جوری تبدیل به یه سکوت ممتد و سنگین توی ماشین شد که انگار نه انگار قبلش اون همه صدا داشت تو فضای بسته ی ماشین می‌پیچید. در تمام طول مسیر این سکوت ادامه داشت. ازش خیلی خشم داشتم هم به خاطر اینکه به خودش اجازه داده بود روزمون رو اینطوری خراب کنه و حالمون رو بد کنه هم به این خاطر که باهام جلوی دوستامون خیلی بد حرف زده بود. طوری که انگار خودش با دستای خودش یه جنگی رو شروع کرد و خودشو انداخت گوشه رینگ و شروع کرد به دفاع کردن از خودش تهشم رفت تو لاک و دلخور شد. کلاً همه نقش‌های این پرفورمنس رو کسی جز اون نبود که بازی کنه.

یه لحظه متوجه شدم که حس میکنم ازش متنفرم. دلم میخواد بذارمش کنار برای همیشه. این ری‌اکشن شدید نسبت به یه موقعیتی که به نظرم اونقدر حاد و عجیب نبود خیلی برام زننده بود. از طرفی مدام توی ذهنم از خودم می‌پرسیدم یه آدم باید چی توی گذشته تجربه کرده باشه یا باهاش چه مدلی رفتار کرده باشن که این واکنش رو متناسب با این شرایط ببینه و سریع بره که از خودش دفاع کنه البته با حمله به بقیه! خیلی حس عجیبیه پارادوکس دلخور شدن از یه آدم و همزمان دنبال ریشه زخمش گشتن برای اینکه درکش کنی. اون سکوت طولانی و حرف نزدن بعدش، اون تو لاک خود فرو رفتنی که حتی وقتی چند روز از ماجرا گذشته بود این من بودم که باید توضیح می‌دادم چرا حق رو به اون ندادم و جانب کسایی که دیر اومدن رو گرفتم؟ و کی قرار بود به من توضیح بده که پیک‌نیک و برنامه تفریحی که دلم میخواست توش ریلکس کنم و یکم حس بهتری پیدا کنم خراب شده بود؟ من حس میکردم یه عذرخواهی بهم بدهکاره ولی اصلاً توی موضع پذیرش کاری که کرده بود نمی‌رفت. تو موقعیتی که من هیچ توهین یا بی احترامی بهش نکردم، مخالفتی نکردم و خب حقم نبود اینطوری باهام رفتار بشه، برام خوشایندتر بود که بعد از چند ساعت یا حتی چند روز میومد درموردش حرف میزد و با احساسات تفکیک شده از عصبانیت از اونا و دوست داشتن من اختلاف رو حل می‌کرد اما گاهی عذرخواهی کردن برای بعضیا شبیه به اینه که وقتی یکی دست نداره مدام بهش بگیم اون توپ رو بردار دیگه، همونقدر نشدنی!

چی می‌شه که پذیرش اشتباه و عذرخواهی کردن و تلاش برای ترمیم رابطه انقدر برای بعضی آدم‌ها سخته؟

راستش به نظرم دنیا از دریچه نگاه این فرد خیلی جای ترسناک و ناعادلانه‌ایه، آدمای این دنیا خیلی بی رحم و سنگدل و قضاوت‌گر و سرزنشگرن براش، توی این دنیا اگه شمشیر دستت نباشه، اگه هر لحظه آماده حمله دشمن نباشی سرت به باد میره، تو این دنیا باید صدات همیشه کلفت باشه، باید اخم پیشونیت همیشه سر جاش باشه، نباید به کسی رو بدی، حتی اگه زخمی شدی نباید خم به ابرو بیاری چون آدما به قدری خبیثن که بهت ضربه میزنن اونوقت دیگه هیچکس تورو آدم حساب نمیکنه، هیچکس صدای تورو نمیشنوه، هیچکس نظر تو رو معتبر نمیدونه، تو اصلاً دیگه آدم مهمی نیستی اگه یه جاهایی بپذیری اشتباه کردی و یه جاهایی ضعف خودت رو ببینی، خودت باید الکی هم شده خودت رو بالا ببری و باد کنی تا بقیه باورشون بشه و ازت بترسن!

لعنتی تا کی میخوای تو همچین جهنم ساختگی زندگی کنی؟ تا حالا فکر کردی شاید این دنیای تاریک ساخته‌ی ذهن تو باشه که توش هر روز خودت و بعد بقیه رو شکنجه میکنی؟

وقتی کسی توانایی پذیرش اشتباه و عذرخواهی کردن رو نداره یه احساس شرمی رو با خودش حمل میکنه که شاید یه صدای قدیمی و درونی باشه که میگه من خوب نیستم، من همیشه گند میزنم، علاوه بر اون چیزی که تجربه میکنه احساس تنهاییه! بعد از دفاع‌های شدید و حمله‌ها، تنها میمونه چون میفهمه یه چیزی رو خراب کرده ولی دیگه بلد نیست درستش کنه. شاید از بیرون وقتی این آدم رو میبینیم فکر کنیم مغروره، خودخواهه یا حتی بی احساسه اما نه، اون یاد گرفته تا دید داره توی جایگاه مقصر قرار میگیره از ترس از دست دادن تصویر قوی و کنترلگر و مسلط خودش توی رابطه به جای دیدن احساسات طرف مقابل یا دیدن اینکه اصلاً چه آسیبی زده، فوراً از خودش دفاع کنه و نذاره دشمن وارد قلعه‌ش بشه. تا یه وقت نفهمه که اون هم ضعیفه و کلی آسیب پذیری داره. اصلاً به نظرم همچین فردی هیچوقت صمیمیت واقعی رو توی رابطه تجربه نمی‌کنه، چون توی صمیمیت واقعی، آسیب‌پذیری وجود داره. برای اون فرد رابطه صرفاً عرصه ی بقاست. باشی و زندگی کنی و غریزی جلو بری و در نهایت بری مراحل بعدی!

تصویر این موقعیت برام شبیه یه کمد با درِ نیمه بازه که هیچوقت کامل بسته نمیشه و همیشه یه ترسی وجود داره که نکنه هرچی به زور چپوندم اون تو یهو بریزه بیرون و همه ببیننش! خاطره‌هایی که نمیخوام بهشون فکر کنم، شرم‌هایی که نتونستم هضمشون کنم، زخم‌هایی که تا خواستم نشونشون بدم قضاوت شدم برای همین هر وقت کسی بهم می‌گه ناراحت شده، هر وقت یکی می‌گه: «ازت توقع نداشتم» اون درِ کمد یه‌ذره بازتر می‌شه. و من وحشت می‌کنم. می‌دونم اگه زیاد باز شه، همه چی می‌ریزه بیرون.

کاری که این فرد به جای عذرخواهی میکنه چیه؟

• ممکنه سر شوخی رو باز کنه و کلاً موضوع رو ببره یه سمت دیگه و تا ابد درمورد اون روز و اتفاقی که فرد مقابل رو ناراحت کرده حرف نزنه.

• ممکنه عقب بکشه، فاصله بگیره و سکوت کنه، چون نمیدونه چطور نزدیک فرد مقابل بمونه وقتی زیر تیغ قضاوته و شرمی که داره پیش خودش تجربه میکنه خیلی زیاده و نمیدونه باهاش چیکار کنه پس دور شدن راحت تره

• ممکنه حمله کنه و موضوع رو به طرف مقابل برگردونه مثلا تو همیشه دنبال یه بهونه می‌گردی که ناراحتی درست کنی یا روزمون رو خراب کنی و از یه جایی به بعد طرف مقابل مقصر میشه جوری که خودش نمیفهمه چطور ماجرا چرخید!

یا حتی ممکنه یه عذرخواهی معیوب دست و پا شکسته کنه، یعنی چی؟

مثلاً توجیه کنه که خب منم خسته بودم، منم بهم فشار اومده بود باید به منم حق بدی!

یا مثلاً مشروط بگه ببخشید، اگه ناراحتت کردم بخاطر اینکه تو فلان حرف رو زدی!

یه نکته دیگه اینکه ممکنه این فرد در گذشته از عذرخواهی نکردن، سود کرده. یعنی در موقعیت‌هایی باعث شده موقتاً تنش بخوابه، حس کنترلش حفظ بشه و پوششی روی احساس ضعف گذاشته باشه. اینطوری هربار با عذرخواهی نکردن پاداش گرفته و داره تکرارش میکنه. یا شاید با عذرخواهی کردن بدتر تحقیر و طرد شده و دیگه میترسه که موضع پذیرش اشتباه رو قبول کنه.

در هر صورت عذرخواهی واقعی نیازمند شهامت روانی برای تحمل شرمه نه اینکه سریع بپریم توی دفاع کردن، توضیح دادن و توجیه کردن یا بعضاً حمله کردن. طرف مقابل یک فرد مستقل دارای احساساته نه یک شئ که موجودیتش توی رابطه با ما تعریف بشه. گاهی بعضیا همون نگاهی که به وسایلشون دارن که همیشه با اون ها منطبق باشه و در خدمت نیازهاشون باشه رو به شریک عاطفی شون دارن. به این فکر نمیکنن که خودشون در قبال اون فرد بهتره چطور باشن.

اگه نمی‌تونی راحت عذرخواهی کنی:

• خودت رو قضاوت نکن فقط توجه کن کدوم صدای درونی نمیذاره بگی ببخشید، اون صدا ممکنه مال یه آدمی در گذشته‌ت باشه، مثلاً والد یا معلم.

• اون کاری که برای دفاع از خودت میکنی، چه سکوت و قهر، چه بحث سر موضوع بی ربط نه تنها چیزی رو ترمیم نمیکنه بلکه فقط گوله برفی ناراحتی و خشم رو قل میده و بزرگترش میکنه

• لازم نیست اول کار، همه ی ماجرا رو گردن بگیری، فقط سعی کن احساساتی که توی طرف مقابل بهش آسیب زدی رو ببینی و بشنوی و بگی میفهمم، همزمان بدونی که اشتباه مساوی با بی ارزش شدنت نیست، تو هنوزم دوست داشتنی هستی

• با احساس سنگین ناشی از شرم در موقعیت عذرخواهی، بمون. سخته ولی رابطه‌ای که بعد از تجربه شرم ترمیم میشه خیلی واقعی تر و صمیمی تره

• موقعیت‌هایی رو به یاد بیار که کسی بابت کاری ازت عذرخواهی کرده، اینطوری یادت میاد که اون با این کار برای تو بی احترام نشده بلکه این حس رو بهت القا کرده که رابطه براش مهمه و اعتماد بینتون رو بیشتر کرده.

از وقتی که رفته، انگار یه صدای خاصی هنوز توی ذهنم پخش میشه. صدای حرف زدنش نیست، صدای نگاه کردنشه. من خودم رو توی نگاه اون میشناختم. وقتی‌ هم که گم میشدم، خودمو توی نگاه پر از محبت و عشق اون پیدا میکردم.
همون نگاه آروم و خونسردی که از توش می‌خوندی: «تو همین‌طور که هستی دوست‌داشتنی‌ای.» حالا که نیست، هیچ‌کس دیگه‌ اون‌طوری بی قید و شرط نگاهم نمی‌کنه. شبیه وقتی که یه چراغی خاموش می‌شه و تازه می‌فهمی چقدر عادت داشتی به اون نور. یکی که بی‌ادعا و بی‌صدا کنارت بود رو وقتی از دست میدی، فقط خودِ فیزیکیش نیست که میره، یه تیکه از تو هم انگار باهاش گم میشه.

این روزا توی آینه که نگاه میکنم حس میکنم خودمو نمیشناسم. این منِ جدیدی که بعد از رفتن اون متولد شده و تیکه های وجودش برام غریبه‌ست، انتخاب‌ها و تصمیماش مثل قمار کردن میمونه نمیدونه بعدش چی میشه، رو حالت اتوماتیک فقط داره غریزی میره جلو. تاحالا این موقعیت رو تجربه نکردم هم سخته هم مبهمه هم پر از ناشناخته‌هاست. از خودم می‌پرسم: اگه دیگه اون آدمِ قبلی نیستم، پس این کیه که داره این راه‌ها رو می‌ره؟ اگه اون آدم قبلی دیگه برنگرده چی؟ اصلاً قراره از این به بعد من کی باشم؟

واقعاً بعضی آدما شبیه نور ملایم صبح زودن، بی سرو صدان ولی همه چیزو روشن تر می‌کنن. اونم دقیقاً همینطور بود. حالا که نیست، برگشتم به جایی شبیه اتاقی تاریک توی بچگی. جایی که نمی‌دونم هنوز همون‌قدر دوست‌داشتنی‌ام یا فقط اون بود که این حس رو بهم القا میکرد. عین بچه‌ای که از بازی برمیگرده و منتظر صدای تشویق مامانشه ولی هیچ صدایی نمیشنوه و هیچکس دیگه ای نیست که اونو خالصانه تحسین کنه و بهش انرژی بده.

این روزها خیلی بهش فکر می‌کنم.
نه فقط از سر دلتنگی، انگار معنی «من» بدون اون، تیکه‌تیکه شده و ذهنم بی‌وقفه دنبال چسبوندن اون تیکه‌ها به هم دیگه ست. اما این بار باید از دل خودش اون تیکه‌ی گمشده رو بسازه و این کار، وقت می‌بره و صبر می‌خواد.

باید به مرور تصویر کسی که برام معنا داشته رو توی ذهنم حفظ کنم، باهاش حرف بزنم، ازش مراقبت کنم تا به‌ تدریج بخشی از خودم بشه. اینجوری کم‌کم بهش دسترسی دائمی پیدا می‌کنم، حتی وقتی فیزیکی حضور نداره.

باید یاد بگیرم اون نگاه رو درونم بازسازی کنم. یعنی خودم همون آینه‌ی مهربون برای خودم باشم پس شاید دوست‌داشتنی بودن من، فقط به نگاه اون آدم محدود نبوده، بلکه اون آدم داشت چیزی رو بهم نشون می‌داد که از اول درون خودم بود. هنوز تمرین نکردم با صدای خودم به خودم بگم "تو همین‌طوری هم دوست‌داشتنی هستی". اما شاید وقتشه. نه برای فراموش کردن اون آدم، بلکه برای زنده نگه داشتنش درون خودم.

بعضی روزها هم همه‌چیز فقط دلتنگیه. نه تحلیل و تفسیر می‌خواد، نه معنا دادن، فقط دلم براش تنگ می‌شه.
برای اون صورتی که همیشه می‌خندید، برای اون دست‌هایی که موهامو نوازش می‌کرد، برای جمله‌هایی که تهش همیشه عشق بود، برای نگاهی که یادم مینداخت، بودن، خودش کافیه.

و حالا، تنها کاری که ازم برمیاد اینه که بشینم کنار اون بخش از خودم که احساس می‌کنه دیگه خاموش شده.
نه نصیحتش کنم، نه هلش بدم به سمت خوب‌شدن، فقط دست بکشم روی سرش و آروم بگم: «می‌دونم، سخته، حق داری.»

• سوگ، بازسازی تصویری که از خودت داری با یه مصالح جدیده، وقتی آینه‌ی بیرونی شکسته، حالا باید قطعات تازه‌ای از محبت و پذیرش رو درون خودت بسازی. شاید با تمرین صداهای جدیدی که به‌جای سرزنش، آروم بگن: «می‌فهمم، حق داری. تو هنوز هم دوست‌داشتنی هستی.»

• غم، اگه به رسمیت شناخته بشه درمان کامل نیست؛ اما مسیر رو آسون تر می‌کنه. رد شدن کامل از غم، یه جور انکاره. اما موندن با غم، نشستن کنارش، لمس کردنش مثل نشستن کنار بچه‌ای که ترسیده و تنها مونده اولین قدم مراقبت از تیکه‌هاییه که هنوز ترمیم نشدن.

• سوگ، در لایه‌ی اول، با هیجانات اولیه (ترس، غم، سردرگمی) همراهه اما فقط در صورت تجربه‌ی کامل این احساسات فرد به هیجانات متحول کننده (پذیرش، محبت، شفقت) دست پیدا میکنه. سرکوب کردن احساسات یا مدام منطقی به مسئله نگاه کردن صرف، مانع گذار از سوگ می‌شه.

• پذیرش سوگ یعنی اجازه دادن به خود برای خوب دیده نشدن. بعضی بخش‌های وجود آدم، فقط در حضور آدمای خاصی شکوفا می‌شدن حالا که اون آدما نیست، فشار برای «خوب بودن» رو بردار، بخشی از تو حق داره پژمرده بمونه، تا وقتش برسه.

• فقدان‌های بزرگ، ما رو برمی‌گردونن به آسیب‌پذیرترین لایه‌های وجودمون. این بازگشت، بخشی از روند طبیعی سوگه. پس اگه گم شدی، تنها نیستی بلکه توی مسیر احیای خودتی که یه مدت پناهی نداشته.

• توی سوگ، ما دوباره با پرسش‌های بنیادین روبه‌رو می‌شیم: من وقتی اون نیست چه کسی هستم؟ چه چیزی از من واقعیه اگه کسی نباشه که منو تایید کنه؟ این پرسش‌ها ترسناکن اما اگه تحملشون کنی، تو رو به یه شناخت عمیق‌تری از خودت می‌رسونن.

• هیچ سوگی شبیه دیگری نیست؛ هر فقدانی شکل خودش رو داره. مقایسه نکن. زمان مشخص نکن. نسخه نپیچ. غم هرکس، به زبان خودش حرف می‌زنه.

• از دست دادن، ما رو با ضرورت "انتخاب دوباره" مواجه می‌کنه. در سوگ، ما ناچاریم انتخابای تازه‌ای درباره معنا، هویت و مسیر زندگیمون انجام بدیم.

وقتی تو بیمارستان کنار تختش وایساده بودم یه جور دلشوره زیرپوستی توی وجودم بود که مدام دنبال یه نشونه می‌گشت که بهم ثابت کنه امروز از دیروز حال بهتری داره. دوست داشتم یکی بیاد بگه علائم بهبودی نشون داده. همزمان یه چشمم به صورتش و مانیتور کنار تختش بود که البته واقعاً فقط نگاه الکی بود چون از هیچکدوم از عدد و علامتاش سر در نمیاوردم و یه چشمم به ساعت که چقدر تا ساعت چهار که پایان تایم ملاقاته مونده. "هنوز" وقت دارم ببینمش و پیشش باشم!

شاید مهم‌ترین چیزی که این روزا دارم یاد می‌گیرم اینه که «هنوز» خودش یه وضعیت خاصه.
نه اون نفس عمیق راحتی که تهش میگی آخییییش برای بودن، نه خلأ و درد کاملِ نبودن.
یه جایی وسط. یه فضای معلق که معمولاً ازش فرار می‌کنیم، چون معلوم نیست تهش چی میشه.

یه نقطه بینابینی که نه دلمون کامل قرصه به بودنش نه آماده‌ایم برای نبودنش! یه وضعیت نیمه‌شفاف، اما واقعی. ولی اگه یه لحظه وایسیم و توش بمونیم، می‌فهمیم که «هنوز»، گاهی بهترین فرصته.
برای حرف زدن قبل از دیر شدن.
برای شنیدن قبل از تبدیل شدن به سکوت مطلق.
برای نگاه کردن بدون حواس‌پرتی.
برای فقط تو همون لحظه بودن، با یه کیفیتی که معمولاً فقط تو نبودن یهو کشفش می‌کنیم.

ما آدما یه قابلیت عجیبی داریم. همزمان که داریم با یه نفر زندگی می‌کنیم، انگار داریم یه نسخه‌ی آرشیوی ازش هم تو ذهنمون درست می‌کنیم، واسه روز مبادا.

چی میشه که زودتر از زمان، ذهن شروع میکنه به تصور سناریوهای "نبودن"؟ شاید انقدر از غافلگیر شدن میترسه که میخواد برای خودش آمادگی ایجاد کنه. برای لحظه ای که "بودن" از حالت بدیهی خارج میشه و میفهمه چیزی که همیشه بوده، می‌تونه دیگه یه روز نباشه.

شاید برای همینه که انقدر به خاطره‌ها چسبیدیم. چون از آینده‌ مطمئن نیستیم.

ولی من یه جایی ته ذهنم، یه صدای دیگه هم هست که می‌گه: هنوز هست. هنوز می‌تونی کنارش بشینی. هنوز می‌تونی دستاشو بگیری و موهاشو نوازش کنی، حتی کوتاه.
و این "هنوز"، مثل یه فرصتِ نصفه‌نیمه‌ست که معلوم نیست چقدر دووم میاره ولی همینه که بهونه‌ی خوبیه برای مکث کردن و باعث می‌شه بخوای بیشتر گوش بدی. بیشتر نگاهش کنی. بیشتر بگی که دوستش داری، حتی اگه بلد نباشی درست بگی. بیشتر باشی، نه برای آرشیو کردن خاطره‌ها، که برای عمق دادن به همین لحظه.

توی رابطه‌هامون، معمولاً یا تو گذشته گیر می‌کنیم یا از آینده می‌ترسیم.
کم‌تر پیش میاد که با تمام حواس‌مون، توی همون لحظه باشیم.
ولی «هنوز»، ما رو دقیقاً همون‌جا نگه می‌داره: در لحظه.
در حال.
در چیزی که هست، با همه‌ی ارزشش و با همه‌ی ناپایداریش.

ما هیچ‌وقت نمی‌دونیم فردا چی میشه.
ولی می‌دونیم که الان، "هنوز" وقت هست.
و شاید همین، برای امروز برای همین لحظه کافی باشه.

• توی همه‌ی روابط انسانی، ما ناگزیر وارد وضعیت‌های «هنوز» می‌شیم. هنوزهایی که معلوم نیست به وصل می‌رسن یا به جدایی. هنوز هایی که توش نه می‌دونی باید منتظر بمونی، نه دلی داری برای رفتن. این وضعیت نه ضعف، که نشونه‌ی زنده‌بودنه. ظرفیت موندن در ابهام، یکی از نشانه‌های بلوغ عاطفیه.

• «بودن» و «نبودن» توی روابط، فقط فیزیکی نیست؛ روابط پر از موقعیت‌های تعلیقن وقتی یکی از طرفین از نظر عاطفی دور شده اما هنوز حضور داره مثلاً تو یه رابطه‌ی عاطفی، ممکنه طرف مقابل همچنان توی خونه باشه، اما دیگه نه حرفی می‌زنه، نه نگاهش با معناست، نه لمس گرمی داره و در سطح هیجانی کاملاً قطع ارتباط شده، شاید بخاطر رنج، خستگی یا دلخوری‌های مزمن. تو این وضعیت‌های تعلیق، معمولاً یک یا چند «حلقه‌ی ارتباطی» شکسته یا ناتموم موندن مثل حرف‌های نگفته، دلخوری‌های حل‌نشده یا سوالایی که طرف مقابل همیشه از پاسخ دادنشون طفره رفته. همین ناتمومی‌ها، رابطه رو وارد مرحله‌ای می‌کنه که نه پایان‌یافته ست، نه زنده و جاری؛ نوعی رابطه‌ی زنده اما خاموش.

• ذهن یه وقتایی برای مقابله با اضطرابِ فقدانِ احتمالی، زودتر از موعد وارد سوگواری می‌شه. به این مکانیسم "سوگواری پیش از موعد" میگیم. این حالت برای فرد هم دفاع از خودشه هم خیلی گرون تموم میشه، چون همزمان که فرد داره با واقعیت زندگی می‌کنه، ذهنش در حال آماده‌سازی برای نبودنه. مثلاً کنار شریک عاطفی خودش نشسته اما ترس از دست دادن اون باعث میشه سناریوهای خداحافظی با اون رو توی ذهنش مرور کنه.

• همین ترس از دست دادن بیش از حد، باعث رفتارهایی مثل حساسیت زیاد، کنترل‌گری، فاصله‌ گرفتن یا برداشت‌های منفی مکرر می‌شه، که خودش رابطه رو فرسوده و شکننده می‌کنه. یعنی چیزی که فرد ازش می‌ترسه رو عملاً با رفتار و انتخاب‌های خودش رقم می‌زنه.

• «حضور کامل در لحظه» برخلاف ظاهرش اصلاً ساده نیست، چون مستلزم پذیرفتن اینه که لحظه پایدار نیست. ذهن معمولاً یا به گذشته‌ی امنی که میدونه چی شد عقب‌نشینی می‌کنه یا آینده‌ی فاجعه‌ بار رو پیش‌بینی می‌کنه. ایستادن توی «اکنون»، یعنی روبه‌رو شدن با این واقعیت که زندگی "ضمانت" نداره.

• توی روابط بلندمدت، «لحظه‌های هنوز» می‌تونن به ترمیم و بازسازی اون رابطه کمک کنن. سکوت‌ها، نگاه‌ها و حتی تأخیر توی واکنش‌های همیشگی، فضاهایی هستن که اگه توی اون‌ها بمونیم، زاویه‌های جدیدی توی رابطه رو می‌بینیم و می‌فهمیم.

اون روز صبح وقتی چشم باز کردم، حس کردم باید یه کار خاص بکنم. یه کاری که به خودم ثابت کنم امروز با بقیه روزای سال فرق داره. ولی هیچ ایده‌ای نداشتم. فقط بی‌قراری‌ای توی بدنم حس می‌کردم که مدام منو وادار می‌کرد تو ذهنم بالا و پایین کنم که چیکار می‌تونم انجام بدم که امروز برام بشه یه خاطره یا یه قاب به‌یادموندنی. نمی‌خواستم همینطوری الکی و لوس بگذره و تموم شه و دوباره بــــــــــــــــره تا سال دیگه!

اگه فقط بگذره بره، انگار یه سال دیگه هم تموم شده بدون اینکه هیچ‌کس منو ببینه، حتی خودم.

نه که بخوام شلوغ‌بازی دربیارم، فقط می‌ترسم معمولی باشه. می‌ترسم بی‌صدا بگذره. می‌ترسم کسی یادش نیاد. می‌ترسم خودمم کم کم یادم بره.

چیز عجیبیه که بعضی روزا، از تقویم توقع داری باهات مهربون‌تر باشه. توقع داری کاری که خودت انجام ندادی و نمیدی رو اون برات جبران کنه!

انگار می‌خوای خودتو بچپونی وسط یه موقعیت خاص تا به زور ازش یه چیزی بکشی بیرون؛ یه حس، یه خاطره، جبران یه چیزی که هیچوقت نداشتی یا اثبات کردن چیزی به خودت.

ولی غافل از اینکه هر چی بیشتر زور می‌زنی، بیشتر همه چی معمولی می‌مونه.

داشتم برای خودم چایی می‌ریختم که یک آن توجهم به خودم جلب شد. دنبال یه چیزی بودم که نمیدونستم کجا باید پیداش کنم یه حس تازگی، حس تغییر، حس متولد شدن.

ما آدم‌ها بارها متولد می‌شیم نه فقط از رحم مادرمون نه فقط توی بیمارستان و نه فقط تو یه تاریخ خاصی از تقویم؛ بلکه توی آغوش یه آدم، یا وسط یه گفت‌وگو، یا توی یه سکوت سنگینی که کسی بی منت کنارمون می‌مونه.

شاید توی مواجهه با یه واقعیت ساده درمورد خودمون که قبلاً توان نگاه کردن بهش رو نداشتیم.

مثل شبی که بعد از یه دعوای تکراری و خسته کننده آروم بهم گفت: «من نمی‌خوام تورو قانع کنم فقط می‌خوام بفهمم چی داره انقدر اذیتت می‌کنه که اینطوری رفتار میکنی؟» همون‌جا، یه چیزی تو دلم ریخت پایین. نه بخاطر اینکه دعوا تموم شده بود، چون فهمیدم کسی این وسط دنبال برنده شدن نبود، دنبال درک احساس من بود.

یا مثل وقتی که صمیمی ترین دوستم بهم گفت به نظر من تو هنوز نمی‌دونی خودتم بار اولیه که زندگی میکنی و چقدر حق داری که بلد نباشی تو این موقعیت چیکار کنی! اون لحظه یه چیزی توی تمام تنم حس کردم که از جنس تایید و تشویق نبود اما بعد از شنیدنش سبُک شدم شبیه آدمایی که بعد از چند سال نشنیدن براشون سمعک میذارن، همون تجربه بکر و دست اول احساس کردن برای اولین بار!

و حتی مثل اون روز توی کتاب‌فروشی‌ای که همیشه میرفتم تنها بین قفسه‌های کتاب گریه‌م گرفت، چون یه جمله‌ تو یه کتاب مستقیم زد به زخمی که سال‌ها توی دلم مونده بود.

هیچکس نبود، ولی من اون‌جا متولد شدم.

تولد، همیشه پر سر و صدا نیست. بعضی تولدها صدا ندارن، نور ندارن، کیک و بادکنک ندارن، ولی اساسی از درون تکونت می‌دن چون نمیذارن دروغ‌های هرسال رو دوباره روبان‌پیچ به خودت هدیه بدی.

جشن گرفتن تولد از بیرون شبیه یه بهونه‌ای برای جمع شدن و خندیدن و عکس گرفتنه اما از درون مثل یه ایست بازرسی می‌مونه که یه لحظه تمام سال رو اسکن میکنی و این سوالا میاد سراغت که :

الان که یه سال دیگه گذشته، واقعاً کجام؟

چقدر دیده شدم؟ چقدر بودم؟ چقدر خودم بودم؟

امسال اصلاً کسی منو دید؟ اصلاً حضورم مهم بود؟

حالا جدی من واقعاً کِی به دنیا اومدم؟

شاید اگه از ما بپرسن "کِی به دنیا اومدی؟" باید فکر کنیم، نه به عدد شناسنامه، به لحظاتی که دیده شدیم، فهمیده شدیم یا خودمون رو بخشیدیم.

ما توی رابطه‌هایی متولد می‌شیم که بهمون اجازه می‌دن سکوت کنیم، بدون اینکه قضاوت شیم.

توی آغوش‌هایی که بعد از گفتن «نمی‌دونم» سفت‌تر می‌شن، نه شل‌تر.

توی سوال‌هایی که جواب مشخص و تکلیف‌مشخص‌کن ندارن ولی کسی هنوزم مشتاق شنیدن اون‌هاست.

توی دیده شدن‌هایی که نیاز به ثابت کردن خود ندارن.

توی سکوت‌هایی که به بی علاقه بودن و "تو هم که خودتم نمیدونی چی میخوای" تعبیر نمیشن.

کِلمنتاین توی فیلم "Eternal Sunshine of the Spotless Mind" به جوئل میگه: «من فقط می‌خوام یکی کنارم باشه که وقتی ساکتم، فکر نکنه حوصله‌شو ندارم.»

گاهی تولد روانی وقتی اتفاق می‌افته که تو اجازه می‌دی یه احساس کامل بیاد بالا، بدون سانسور، بدون اصلاح، بدون اینکه خودت و دیگران رو بابتش توجیه کنی.

شبی که اجازه می‌دی دلت تنگ شه و به‌جای سرزنش خودت یا عجله برای بهتر کردن حالت، فقط میپذیری که دلتنگی.

وقتی جرأت می‌کنی از دلخوریات حرف بزنی و بگی: «من بلد نیستم چطوری باید باهات حرف بزنم» و طرف مقابل نمی‌خواد تو رو اصلاح کنه، فقط تورو می‌شنوه.

وقتی یه نفر اشک‌هات رو خاموش نمی‌کنه، فقط کنارت همدلانه ساکت می‌شینه تا خودتو خالی کنی.

وقتی اجازه داری "نابالغ، ترسو، خسته و بی‌جواب" باشی و طرفت ازت دور نشه.

اون لحظه‌ها، خود تولدن.

گاهی فکر می‌کنم ما آدم‌ها تو رابطه‌هامون به دنیا میایم.
رابطه مثل یه رَحِم روانی عمل می‌کنه که ما تو دل موقعیت‌ها داریم درونش بازتولید میشیم. اما قطعاً این تولد هم درد داره. همون‌طور که نوزاد زمان دنیا اومدن گریه می‌کنه، ما هم تو رابطه‌ای که برای اولین بار توش "خود الآن‌مون" شدیم، یه‌بار حسابی گریه کردیم.

رابطه‌ی سالم، جاییه که اون جریان دو نفره، اجازه‌ی بازسازی به آدم میده.

یعنی اگه با تو باشم، بتونم نسخه ای از خودم رو به دنیا بیارم که بیرون از رابطه توان ساختنش رو نداشتم.

و اگه این اتفاق نیفته، رابطه تبدیل می‌شه به یه رحم با جنین نارس.

جایی که ما توش گیر می‌کنیم، متولد نمیشیم.

لحظه‌هایی که تو یه رابطه احساس امنیت، شنیده شدن، پذیرفته شدن و فهمیده شدن تجربه می‌کنیم، لحظاتی هستن که ساختارهای روانی‌‌مون رشد می‌کنن، ترمیم می‌شن یا حتی از نو شکل می‌گیرن و مغز ما واکنش مشابهی با موقعیت‌های تولد دوباره تجربه میکنه که بهش میگن نقطه عطف تحول روانی!

امروز تولد منه!

و من به خودم گفتم اگه قرار باشه یه آرزو کنم، اون اینه که توی روابطم به خودم فرصت بدم تا خودِ واقعیم باشم. نه اون نسخه‌ی شسته‌رفته‌ای که همه دوسش دارن و تاییدش میکنن، نه اونی که ضعف‌هاشو پنهان میکنه و نه اونی که نیازهاشو بیان نمیکنه و احساساتش رو نمی‌شناسه.

فقط خودم.

و اگر یه روز تو هم دیدی تولدت ساکت و بی سر و صدا بود،

بدون شاید وقتشه که تولد رو نه توی شمع و کیک و بادکنک و ریسه،

بلکه تو یه گفتگوی عمیق با خودت، دوباره معنی کنی.

و وقتی روبروی خودت نشستی و با یه لیوان چای سنگ‌هاتو با خودت واکندی ، تولدت مبارک میشه.

پس اگه یه روزی، یه جایی بی صدا بدون اینکه کسی کنارت باشه به دنیا اومدی و به یه فهم جدیدی از خودت رسیدی، تولدت مبارک!

بعد از یه روز کاری شلوغ برگشتم خونه تا کارهامو انجام بدم برای مهمونی شب. دو تا از دوستامون بعد از چند سال از کانادا برگشته بودن و توی این تایمی که قرار بود بمونن به نوبت خونه‌ی یکی مهمون بودیم.

منم بعد از اعصاب خوردی‌های سر کار واقعا خوشحال بودم که قراره این چند ساعت فارغ از فکرای دیگه بخندیم و با جمع خوش بگذرونیم.

توی راه برای اینکه ذهنمو از ترافیک دور کنم کامل فکر کرده بودم چه لباسی بپوشم و با چی ست کنم و حتی به اونم پیشنهاد بدم به نظرم چی بپوشه. برای اینکه دست خالی نریم از کجا چه گلدون گلی بگیریم. همه اینا برای این بود حواس خودمو پرت کنم تا زود برسم و دیگه معطلِ چی بپوشم و چی بگیرم نشم!

با کلی انرژی و هیجان رسیدم خونه یه دوش گرفتم و بعدش دیدم چندتا میس کال ازش افتاده دوبار زنگ زدم ولی جواب نداد منم بیخیال شدم و شروع کردم به حاضر شدن.

تقریباً آماده شده بودم که دیدم اس‌ام‌اس داده به نظرم نریم من حوصله‌شونو ندارم!

اولش فکر کردم از این شوخی بی مزه هاشه که رسیده میخواد بگه بیا بریم ولی اولش میگه من نمیام. رفتم دم پنجره پرده رو زدم کنار گفتم باشه بامزه بود، حالا کجایی؟

گفت یعنی چی کجایی؟ خونه خیلیم خسته‌ام

گفتم یعنی مریض شدی؟ یا چیزی شده؟

گفت نه فقط حس و حال مهمونی ندارم.

لحنش جدی بود و واقعاً بی حوصله. من مات و مبهوت بودم، یه ذره ام عصبانی چون یهو توی ذوقم زده بود.

سعی کردم آروم باشم گفتم الان یه دفعه چی شد که اینطوری رفتار میکنی؟ من متوجه نمیشم چی میخوای!

یهو گفت تو هیچوقت از من نمی‌پرسی حوصله مهمونی دارم یا نه، همیشه برنامه‌ها باید طبق میل تو باشه آره؟

تو اصلاً منو نمی‌بینی!

گفتم مگه تو خودت پیشنهاد ندادی تو این مدتی که بچه‌ها ایرانن هردفعه خونه یکی جمع شیم؟ الان این کارا چیه؟

گفت کلافه‌م نکن لطفاً! من میخوام تنها باشم تو اگه خیلی دوست داری بری، خودت برو!

خدافظی کوتاه و سردی کرد و قطع کرد. انقدر بهم فشار اومده بود که نمیدونستم بزنم زیر گریه؟ پاشم برم مهمونی سر خودمو حسابی گرم کنم که یادم بره چی شد؟ پاشم برم دم خونشون بگم چی شده چته؟

ترکیبی از تعجب و خشم و ناامیدی نسبت بهش و یه جور سردرگمی که داشتم سعی میکردم فرمول این مکالمه رو حل کنم! اصلا ناراحتیش از من بود؟ از خودش بود؟ از یه جای دیگه یا یکی از بچه‌ها بود؟

اینجور وقتا حس میکنم کلاً یه آدم دیگه‌ست، نه اونی که در اکثر مواقع من میشناسم.

خلاصه که ما اون شب با یه سری بهونه الکی و غیرقابل باور مهمونی رو نرفتیم. منم دیگه ندیدمش و باهاش حرف نزدم تا دو روز بعد که رفتم دنبالش بریم یه جا بشینیم حرف بزنیم.

نشست روبروم دقیقاً عین یه بچه 10 ساله ای که با توپ زده شیشه خونه همسایه رو شکونده و اومده دم در عذرخواهی، همونقدر شرم توی چشماش مشخص بود. نمیدونست که چرا انقدر یهو بی منطق شده و خودشم قبول داشت که نفهمیده چشه فقط میدونسته یه چیزی این وسط داره اذیتش میکنه و جور دیگه‌ای بلد نبوده بروزش بده. بعد با صدای آروم گفت ببین... شاید مسخره باشه ولی وقتی تو گفتی بریم مهمونی و ازم نپرسیدی حوصله دارم یا نه، یه دفعه یه حسی بهم دست داد که انگار پرت شدم به زمانی که بابام فقط می‌خواست من یه سری "بایدها" رو انجام بدم، مامانمم ادای همراهی رو برای من درمیاورد اما با بابام یکی می‌شد و فقط نظم و باید و نباید رو اجرا می‌کرد. یه‌جورایی حس کردم یه بچه‌ام که فقط باید گوش بده. نه اجازه داره حرف بزنه، نه نظر بده.

گفتم خب ما باهم تصمیم گرفته بودیم، پیشنهادش رو خودت داده بودی میتونستی قبل از اینکه قطعی بگیم میایم درموردش حرف بزنی. نه یک ساعت قبل از راه افتادن! این کار تو دقیقاً شبیه یه بچه لجباز غیرمنطقی بود که دلش میخواست یکی رو زانو بشینه روبروش هم‌قدش بشه و بپرسه تو چی دوست داری؟ همون کارو میکنیم که تو دوست داری! یه لبخند کم زوری زد و گفت اره شاید! الان که اینطوری میگی برام یه شکل دیگه ست.

منم خندیدم گفتم خب حالا بگو بالاخره اون روز چند سالِت بود؟

ما توی رابطه و تعاملاتمون با دیگران فقط دو بزرگسال بالغ و منطقی نیستیم بلکه با تمام نسخه‌های درونی خودمون و طرف مقابل در ارتباطیم، از یه بچه سرتق و قشقرق به پا کن و نوجوون یاغی و طغیانگر گرفته تا یه آدم میانسال کنترلگر و نصیحت کننده! تمام دعواها، قهرها و سوءتفاهم‌ها اغلب بین این نقش‌های درونی اتفاق می‌افتن ولی ما گاهی یادمون میره تو تعامل با آدم‌ها چند ساله ایم و اصلاً نمیدونیم فرمون دست کدوم نقش افتاده. همین باعث میشه ندونیم چمون شده و چرا داریم یه رفتاری در قبال طرف مقابل انجام میدیم.

سن روانی ما با سن شناسنامه‌ایمون فرق داره! ممکنه ما توی شناسنامه 35 ساله باشیم ولی وقتی احساس گناه شدید میاد سراغمون یا ترس از اینکه طرف مقابل طردمون کنه، روان ما مارو برمیگردونه به همون سن‌هایی که اولین بار این احساسات رو تجربه کرده، مثلاً کودکی یا نوجوونی.

به همین دلیل روابط صمیمی، گاهی بیش از هر چیز، آینه‌ای برای دیدن زخم‌های قدیمی ما هستن. درمورد همین «دونالد وینیکات» می‌گه: رابطه‌ی امن یعنی فرصتی دوباره برای ترمیم تجربه‌های اولیه.

اگر نفهمیم چه بخشی از وجودمون داره واکنش نشون می‌ده و تو اون لحظه چندسالمونه، ممکنه از خودمون توقع‌های غیرواقع‌بینانه داشته باشیم (مثلاً من باید همیشه منطقی باشم) یا از طرف مقابلمون دلخور بشیم چون بچه 9 ساله درونمون جواب نگرفته، ولی حتی خودمونم نفهمیدیم که اون بچه 9 ساله از اتاقش بیرون اومده.

روان ما دقیقاً مثل یه خونه‌ست با اتاق‌های مختلف که هر کدوم از این اتاق‌ها متعلق به یکی از نسخه‌های ما تو سن‌های متفاوتمونه: اتاقِ بچه 6 ساله، نوجوون 14 ساله، جوون 27 ساله، و همین‌طور تا امروز…

هر کدوم از این نسخه‌ها، با تجربه‌های خودشون تو اون اتاق زندگی می‌کنن. یکیشون اتاق مرتب و نورگیری داره که هر روز از پشت پنجره‌ش برای بقیه با لبخند و اعتماد به نفس دست تکون میده، یکیشون پشت درهای بسته نشسته، تاریک، ساکت، پر از حس جا‌موندگی و رخوت، یکیشون در رو قفل کرده و با هر صدای بلندی میترسه و قایم میشه، یکیشون نسبت به همه چی اعتراض داره و مدام درو میکوبه و دیوارهای اتاقش پر از پوسترهای شلوغ پلوغه!

حالا چه اتفاقی میفته؟ توی زندگی روزمره، مخصوصاً تو روابط نزدیک، یهو در یکی از این اتاق‌ها باز می‌شه و نسخه‌ای از ما که شاید سال‌ها اونجا ساکت بوده، میاد بیرون و می‌شینه پشت فرمون رفتار ما و گاهاً ما حتی نمیفهمیم کی پشت فرمونه!

+ وقتی یکی ما رو نادیده‌ می‌گیره یا تحقیرمون می‌کنه، بچه 6 ساله در اتاق رو باز می‌کنه، میاد بیرون و با یه صدای لرزون گریه‌کنان میگه: «منو ببین! من هستم!»

+ وقتی احساس می‌کنیم یکی کنترلمون می‌کنه یا آزادی ما تهدید شده، نوجوون استقلا‌ل‌طلب و آزادی خواه 14 سالمون با پرخاشگری از اتاقش بیرون میاد و می‌گه: «هیچ‌کس حق نداره برا من تصمیم بگیره!»

+ اون جوون 27 ساله‌ای که پر از آرزو بوده اما بارها ناامید شده، وقتی با شکست روبرو می‌شیم، درو باز می‌کنه و می‌گه: «دیدی؟ ارزش نداشت تلاش کنم.»

+ اون والد سخت‌گیر و سرزنشگر که شاید شبیه مادر یا پدری باشه که ما رو قضاوت می‌کردن. وقتی اشتباه می‌کنیم، میاد بیرون و می‌گه: «حقته. معلومه که دوباره خراب می‌کنی.»

چی میتونه کمک کنه؟

اینکه گاهی فقط کافیه مکث کنیم و بپرسیم:

الان کدوم اتاق باز شد؟

چه کسی از در اومد بیرون؟

من الان چند سالمه؟

و آیا این نسخه، واقعاً باید پشت فرمون بشینه؟»

و اما چند تا پیشنهاد:

• بعد از هر مشاجره یا تجربه یه احساس شدید از خودتون و طرف مقابل بپرسید من الآن چند سالم بود؟ این کار کمک میکنه فاصله‌ی آگاهانه‌ای بین واکنش و اتفاق ایجاد بشه و بدونید فرمون اون لحظه دست کی بوده.

• به جای سرزنش، درمورد احساس واقعی همدیگه کنجکاوی کنید به جای اینکه بگید: «تو مثل یه بچه لج کردی!» بگید: «به‌نظرم اون لحظه یه بخش از درونت ترسیده بود. دوست داری بهم بگی چی بود؟» این کار یه گفتگوی امن و همدلانه ایجاد میکنه ولی سرزنش، دعوای بعدی رو درست میکنه.

• برای خودتون مشخص کنید چه کسایی تو اون اتاق‌ها زندگی میکنن و تو چه موقعیتی بیرون میان. مثلاً وقتی کسی ازم انتقاد میکنه بچه خجالتی و بی اعتماد به نفس من از اتاقش بیرون میاد و واکنش نشون میده یا وقتی احساس ناامنی میکنم میانسال کنترلگر و خودبزرگ بین فعال میشه! این کار به خودآگاهی بیشتر نسبت به خودمون و رفتارهامون کمک میکنه

• وقتی حس می‌کنید یکی از شما از سن خودش فاصله گرفته و تعاملتون داره توی چرخه باطل بی نتیجه میفته یه عبارت یا سیگنالی که باهم سرش توافق کردید رو انتخاب و به کار ببرید مثلاً "مثل اینکه یه اتاق دیگه درش باز شده" یا "ری‌استارت کنیم بیایم تو سن خودمون" این کار برای قطع چرخه‌های تعاملی مخرب رابطه و بازگشت به ارتباط سازنده میتونه مفید باشه.

با نزدیک شدن به پایان سال میخوام از هر یک از شما عزیزان که امسال متن‌های سرنخ رو دنبال کردید تشکر کنم و بگم قدردانتون هستم. در قسمت این هفته به بهونه‌ی روزهای پایانی امسال که ممکنه لحظاتی رو با خودمون خلوت کنیم و سالی که گذشت رو مرور کنیم، قصد دارم فضایی برای تأمل ایجاد کرده و دعوتتون کنم تا لحظه‌ای مکث کنید. قراره مکث کنیم و به اینکه توی روابطمون امسال "چگونه بودیم" نگاهی بندازیم.

تصمیمات سال نو عمدتاً از جنس تغییرات بیرونیه، اهداف شغلی، تارگت‌های مالی، رسیدن به وزن ایده ال، خریدن اون ماشینی که دلم میخواد، شروع عادتای جدید رفتاری، رفتن به اون سفری که آرزوشو دارم و …

حالا این بار بیا روی خودت و درونت و شیوه‌ای که توی روابطت اثر میذاره تمرکز کن! الگوهایی که به صورت تکرارشونده باهاشون وارد ارتباط میشی، نگاهی که به خودت به عنوان شریک عاطفی داری، انتظاراتی که از طرف مقابلت داری، توقعی که از یه رابطه ایده ال داری، رفتارهایی که اتوماتیک توی بحران و فشار ازت سر میزنه و نمیدونی چه اثراتی رو طرف مقابلت میذاره و هزاران جنبه مختلف دیگه‌ای که حداقل نیم‌نگاهی بهش انداختن این آخرسالی خالی از لطف نیست و شاید بشه تو سال جدید روی یکیش مانور بدی و درموردش آگاهانه‌تر عمل کنی.

در این سیزده قسمتی که منتشر شد سعی کردم در زمینه موضوعات و دغدغه‌های پررنگ روابط از دریچه برداشت خودم سرنخ‌هایی رو باهاتون به اشتراک بگذارم و الان برای هر کدوم از اون روایت‌ها سوالاتی رو مطرح می‌کنم تا از خودمون بپرسیم و جواب‌هامون باعث شه روی مسائلی ذره‌بین بندازیم و بیشتر ببینیمش. اگر در رابطه هستید این سوالات رو در قبال همسر یا شریک عاطفی‌تون پاسخ بدید، اگر در رابطه عاطفی نیستید جواب این سوالات میتونه در قبال فردی باشه که بیشترین ارتباط رو باهاش دارید.

(اگر متن‌ها رو نخوندید پیشنهاد می‌کنم ابتدا هر متن رو بخونید و بعد این سوالات رو از خودتون بپرسید.)

1. سرنـــخ "نقطه پایان واقعاً کجاست؟"

• از خودت بپرس:

• من بخاطر اینکه بهم نیاز داره احساس ارزشمندی میکنم یا بخاطر خودم و کسی که هستم خودم رو دوست داشتنی و مقبول میدونم؟

• اگر در این حوزه خاص دیگه به من نیاز نداشته باشه، خودم رو چگونه در زندگی او تعریف خواهم کرد؟

• کارهایی که برای او میکنم به این دلیله که عاشقش هستم یا می‌خوام اونو تحت کنترل و قدرت خود داشته باشم؟

• آیا وابسته بودن اون بهم احساس مهم بودن رو به من القا میکنه؟

2. سرنـــخ "فهمیدی اما نخواستی ببینی"

• از خودت بپرس:

• آخرین باری که در رابطه چیزی که آزارم میداد رو نادیده گرفتم کی بود؟

• به چه بهونه‌ای موندنم توی رابطه رو برای خودم توجیه کردم؟

• اگر دوست صمیمی من همین مسئله من رو با همسر یا پارتنرش برام تعریف کنه، من بهش چه چیزهایی میگم؟

• آخرین باری که کسی بهم آسیب زد و من به جای خشمگین شدن و مراقبت از خودم، اونو بخشیدم و بعدش خودم رو سرزنش کردم کی بود؟

3. سرنـــخ "به نظر تو کار درستی کردم؟!"

• از خودت بپرس:

• آیا من واقعاً راهنمایی می‌خوام یا می‌خوام کسی اون چیزی رو که قبلاً قبولش کردم و بهش معتقدم رو تأیید کنه؟

• اگه هیچکس از اطرافیانم باهام موافق نباشه، باز هم همین کار رو میکنم؟

• اگه به قضاوت و تشخیص خودم بسنده کنم چه اتفاقی میفته؟ چه حسی رو تجربه میکنم؟

• آیا میرم با اونایی که مثل هم فکر میکنن و احتمال تایید من رو دارن مشورت میکنم یا با آدم‌های با طیفی از نظرات متفاوت مسئله‌م رو درمیون میذارم؟

4. سرنـــخ "هرچی کمتر از من بدونی، بهتره"

• از خودت بپرس:

• مسائلم رو با کسی درمیون نمیذارم چون واقعاً برای استقلالم ارزش قائلم یا از کنترل شدن توسط طرف مقابل میترسم؟

• اگه به هیچکس اجازه ورود به دنیای شخصی خودم رو ندم چطور میتونم صمیمیت واقعی رو تجربه کنم؟

• من با نگفتن و سکوت‌هام از چه چیزهایی درون خودم دارم محافظت میکنم؟

• واکنش من زمانی که احساس میکنم کسی قصد نزدیک شدن به من رو داره چیه؟ آیا فاصله گرفتن من گاهاً به معنای ترس و محافظته یا نمیخوام زیر بار مسئولیت این رابطه رو برم؟

5. سرنـــخ "تو قرار نیست اون کلیدی باشی که همه‌ی قفل‌های جهان رو بتونه باز کنه"

• از خودت بپرس:

• آیا حتی زمانی که مطمئن نیستم اصرار دارم با مهارت و دانا به نظر برسم؟

• آیا درخواست کمک به من احساس ضعف و کم بودن میده؟

• چقدر انرژی صرف تظاهر به پرفکت بودن میکنم؟

• بدترین اتفاقی که ممکنه با پذیرفتن "نمیدونم"،"بلد نیستم" و بیان هر ضعفی از سمت من بیفته، چیه؟

6. سرنـــخ "می‌خوای به جای تو نفس بکشم؟"

• از خودت بپرس:

• به دیگری کمک کردن و انجام کارها برای او، چه سود و منفعتی برای خودم داره؟ چه نیازی رو از من برطرف میکنه؟

• آیا من اجازه میدم دیگری درخواست کنه یا قبل از بیان او خودم برای پاسخ دادن بهش دست به کار میشم؟

• اگه همه بارها رو من برنمی‌داشتم و مسئولیت بقیه رو به دوش نمی‌کشیدم، بازم احساس ارزشمندی به خودم داشتم؟

• آیا خواسته و نیازهای خود من هم به میزانی که من برای او فراهم میکنم دیده شده و مورد توجه قرار گرفته؟

7. سرنـــخ "این وزنه با یه زنجیر به پای خودت وصله، هرجا بری با خودت می‌بریش"

• از خودت بپرس:

• به جز دستاوردها و موفقیت‌هام، ارزش من تو چه چیزهای دیگری تعریف میشه؟

• آیا با وجود انجام کارهای مختلف باز هم احساس رضایت از خودم ندارم؟

• چه کسی انتظاراتی که از خودم برای برآورده شدن دارم رو تعیین کرده؟ آیا الان هم همونا رو انتخاب میکنم؟

• اگه همونقدر که برای انجام دادن و رسیدن و تیک زدن، برای "بودن و تجربه کردن" ارزش قائل باشم، چه چیزهایی تغییر خواهد کرد؟

8. سرنـــخ "رابطه مثل قورمه سبزیه یا شایدم آبگوشت!"

• از خودت بپرس:

• من معمولاً چجوری با اختلاف نظرها برخورد میکنم، اجتناب و فاصله، عصبانیت و جنگیدن یا ایستادن برای حل و فصل کردن ماجرا ؟

• وقتی بچه بودم چجوری یاد گرفتم با عصبانیت و ناراحتی‌هام کنار بیام؟ شبیه شیوه کنار اومدن الآنمه یا فرق داره؟

• رابطه ایده آل از نظر من چه فاکتورایی داره؟

• وقتی دقیقاً چه اتفاقی میفته از نظر من تعارض اتفاق افتاده؟ و چه اثری روی رابطه میذاره؟

9. سرنـــخ "چرا همش من باید برای تو قدم بردارم؟"

• از خودت بپرس:

• چه قوانین نانوشته یا حتی ناگفته‌ای داره در رابطه ما رعایت میشه؟

• تلاش‌های من از روی عشقه یا از روی وظیفه و مسئولیت؟

• آیا من خیلی بیشتر از چیزی که دریافت میکنم دارم سرویس میدم و خودم نادیده گرفته میشم؟

• اگه من تلاشم رو نسبت به طرف مقابل قطع کنم و دیگه سعی بر حفظ رابطه به هر قیمتی نکنم چه اتفاقی میفته؟

10. سرنـــخ "چند بار دیگه باید سر همین موضوع دعوا کنیم؟"

• از خودت بپرس:

• از گذشته به حال چه موضوع حل نشده‌ای رو توی ذهنم با خودم حمل میکنم؟

• حس مشترکی که توی اکثر روابطم به خودم دارم چیه؟

• کدوم عادت‌هاست که بعدش عموماً میگم دست خودم نیست بازم همون کارو کردم؟!

• نقش خودم در این الگویی که با آدم‌های مختلف تکرار میشه چیه؟

11. سرنـــخ "این وظیفه نیمه گمشده‌مه، نه من!"

• از خودت بپرس:

• توی رابطه‌هام بیشتر به دنبال اینم که طرف مقابلم با من هم‌راستا باشه یا من رو به چالش بکشه و جنبه متفاوتی رو ببینه؟

• آیا پیش اومده توقع داشته باشم به جای اینکه ضعف خودم رو برطرف کنم منتظر باشم طرف مقابلم بیاد و اون نقص رو کامل کنه؟

• اگر توی رابطم هیچ تلاشی برای فهم تفاوت‌ها و سازگاری متقابل نکنم، چه چیزی رو از دست میدم؟

• در روابطم چقدر خودم رو پیرو تصمیم‌های طرف مقابل حس کرده‌ام؟ یا حداقل برام سوال شده که خواسته خودم بود یا تحت تاثیر خواسته او شکل گرفت؟

12. سرنـــخ "این اونی نبود که من میخواستم!"

• از خودت بپرس:

• آیا تا حالا پیش اومده که یک ویژگی منفی از کسی باعث شه تمام ویژگی‌های مثبت او رو هم نادیده بگیرم؟

• آیا انتظار دارم شریک عاطفی‌ام همیشه من رو در اولویت قرار بده یا می‌پذیرم که اون هم زندگی شخصی و نیازهای خودش رو داره؟

• ایده‌آل من از عشق و رابطه از کجا شکل گرفته؟ فیلم‌ها، کتاب‌ها، تجربیات خانوادگی یا روابط قبلی؟

• چه ویژگی‌هایی از شریک عاطفی‌ام رو ابتدا جذاب می‌دیدم اما بعد باعث ناراحتی‌ام شد؟

13. سرنـــخ "چقدر دلم برای خودم تنگ شده!!"

• از خودت بپرس:

• در چند سال گذشته، چه چیزهایی رو که یه زمانی برام مهم بودن، به خاطر رابطه کنار گذاشته‌ام؟ آیا دلم برای آن‌ها تنگ شده؟

• اگر بخوام لیستی از فعالیت‌هایی که فقط برای خودم و بدون حضور او انجام می‌دهم بنویسم، چه تعداد و شامل چه مواردی خواهد بود؟

• آیا احساس تنهایی، دلیل اصلی وقت‌گذرونیم با اونه، یا واقعاً از کیفیت تعاملاتمون لذت می‌برم؟

• میونه من با تنهایی وقت گذروندن چطوریه؟ احساس بی هدفی دارم و نمیدونم چیکار کنم یا فضای شخصی و فعالیت شخصیم رو دارم؟

قرار نیست فوراً برای این سوالات پاسخ پیدا کنیم! فقط با خودمون مکث کرده و بهشون فکر کنیم یا حتی بعضیاشون رو با طرف مقابل مطرح کرده و باهم درموردش حرف بزنیم.

پیشاپیش سال خوبی رو براتون آرزو می‌کنم و امیدوارم در سال جدید با آگاهی عمیق‌تر، تصمیمات جسورانه‌تر و اقدام‌های به جا روابط خوبی رو تجربه کنید.

روی کاناپه لم داده بودم، کنترل تلویزیون دستم و کانال‌ها رو از اول به آخر و دوباره از آخر به اول بالا و پایین می‌کردم. از یه جایی به بعد حس کردم فقط چشمم حرکت می‌کنه و انگشتم روی دکمه‌های کنترل، اما نه می‌بینم نه مغزم کار می‌کنه! «مستند طبیعت که بدون تحلیل‌های جالب و اطلاعات اشتباه بامزه‌ای که خیلی جدی وسطش با اعتماد به نفس به مستند اضافه می‌کنه ارزش دیدن نداره، فیلم کمدی هم که بدون دوتایی خندیدن اصلاً حال نمیده، سریالمون هم که میذارم وقتی خودش بود باهم ببینیم الان من یه قسمت جلو میفتم اگه ببینم، فوتبال و مسابقه هم که فقط کل‌کل و کری خوندنای وسطش یه جون به جونای آدم اضافه میکنه.»

در نهایت این تلویزیون خاموش میشه، کنترلش یه طرف پرتاب میشه و کلاً تلویزیون دیدن به بی‌معناترین کار جهان تبدیل میشه؛ وقتی عادت کردی همه کانال‌ها رو با یکی دیگه تماشا کنی و بدون اون حس میکنی هیچوقت نمیتونی تنهایی چیزی ببینی و ازش لذت ببری! یکم مکث می‌کنی تا ببینی واقعاً الان چه کاری می‌تونی انجام بدی که ساعت‌های نبودنش بگذره تا باز بیاد و باهم وقت بگذرونین. بی‌حرکت می‌شینی روی همون کاناپه به فکر فرو میری و فکر میکنی بری بخوابی ولی احساس میکنی اصلاً خوابت نمیاد. دلت هیچی نمی‌خواد و حتی دوست نداری جایی بری، حوصله دیدن کسی رو هم نداری.

وقتی اون نیست چقدر احساس توخالی بودن بهم دست میده، انگار گم شدم و نمیدونم کجا برم، نمی‌دونم چی نیاز دارم یا دلم می‌خواد. یک لحظه به خودم اومدم و دیدم آخرین باری که خودم تنها جایی رفتم یا کاری کردم که عمیقاً خوشایند بوده برام و لذت بردم، اصلاً یادم نمیاد کی بوده. یادش بخیر آخر هفته‌ها با بچه‌های دانشکده کوه می‌رفتم، کلاس یوگا می‌رفتم، چقدررر پادکست گوش می‌دادم، دیوونه‌ی این ورکشاپ‌های یک روزه نقد فیلم و سفالگری و شیرینی پزی و از این جور تجربه های جدید بودم. چقدر دلم برای خودم تنگ شده! چرا انگار یه آدم دیگه شدم که بدون اون حوصلم نمیاد یه خرید برم؟ من دیگه حتی نمی‌دونم چی دوست دارم؟

هیچ فضایی وجود نداره که خودمم چیزی رو تجربه کنم که لزوماً اون توش دخیل نیست. من عادت کردم به اسم صمیمیت و اوقات مشترک و بیشتر پیش هم دیگه بودن توی تمام جمع‌ها دعوتش کنم، توی همه فعالیت‌هام سهیمش کردم، با هر آنچه علاقه داشتم و سلیقم بود آشناش کردم و الان جایی وایسادم که احساس میکنم هیچی متعلق به فقط من نیست و چیزهایی که به من تعلق داشته همش محو شده، یه داستان نامشخص که معلوم نیست کی اونو نوشته فقط هر تیکه‌ای از اون دو بار تکرار شده یک بار توسط من یک بار توسط پارتنرم.

درسته که رابطه داستانیه که باهم خلق میشه ولی باید اجازه می‌دادم داستان‌های فردی هم تو این داستان مشترک ایجاد شه.

راستش الان که مرور میکنم ترجیح می‌دادم سر اینکه کی فوتبال ببینه و کی سریال باهم چالش داشتیم تا اینکه جفتمون سلیقه خودمون رو به خورد دیگری بدیم و همیشه یه جور فکر کنیم.

وقتی زوج‌ها تلاش میکنن فضاهای متفاوت فردی خودشون رو در همه زمینه‌ها به اسم “ایجاد اشتراک و تاکید روی شباهت‌ها" بطور کلی ادغام کنن، رابطه به آینه‌‌ی نامتناهی از همسانی تبدیل می‌شه. جایی که هیچ افکار و احساسات و خلاقیتی کشف نمیشه، داستان جدیدی شکل نمیگیره، با خودمون به روش جدیدی مواجه نمیشیم و رابطه به تدریج دچار خفگی و رکود میشه.

در مقابل وقتی هر یک از طرفین سرگرمی‌ها، سلیقه‌ها، ایده‌ها و گروه‌های فعال در حوزه یک علاقمندی رو به طور جداگونه داشته باشه، دنیای درونی غنی تری رو برای خودش شکل میده که میتونه اون رو با پارتنرش به اشتراک بذاره و روایت‌های جدیدی برای گفتن داشته باشه. اتفاقاً این حالته که صمیمیت رو توی رابطه بیشتر میکنه نه حضور مشترک حداکثری در همه کارها و فعالیت‌ها و جمع‌ها که باعث شه "خود" توی رابطه حل بشه و هیچ "من" و "تو" متمایزی دیگه وجود نداشته باشه.

وابستگی به طرف مقابل و چسبندگی به یکدیگر، ناشی از یک ترس از دست دادن و ترس از تنهایی عمیقیه که به تدریج صمیمیت و جذابیت طرف مقابل رو پایین میاره و خستگی عاطفی رو به رابطه اضافه میکنه.

درست همونطور که یک اکوسیستم با عملکرد خوب توی تنوع رشد می‌کنه، یک رابطه هم برای پویایی به علایق شخصی و فضاهای فردی نیاز داره چون بدون ورودی تازه، هیچ چیز جدیدی برای برگردوندن به رابطه وجود نداره و تعاملات جذاب و معناداری شکل نمی‌گیره اگر افکار یکسان و همه تجربیات مشابه همدیگه باشه. شبیه پژواک صدای فرد توی کوه که فقط همون حرفارو تکرار میکنه و هیییچ چیز جدیدی نمیگه.

افراد تو یک رابطه سالم مثل دو تا درختن که در کنار هم رشد می‌کنن، به اندازه‌ای نزدیک که سایه و سرپناهی ایجاد کنن اما به اندازه کافی از هم جدا هستن تا به تنهایی رشد کرده و قد بکشن.

مثال دیگه‌ای که میشه براش زد دو تا نوازنده توی یه ارکستر هستن که دارن یه قطعه‌ی زیبا رو باهم مینوازن. توی این دوئت اگه جفتشون عیناً نت‌های مشابهی رو اجرا کنن این موسیقی اصلاً عمق نداره و قطعاً برای گوش خیلی زود یکنواخت و خسته کننده میشه ولی اگه با یک هماهنگی به جا، هر کدوم نت‌های منحصر به فرد خودشون رو اجرا کنن اون صدا پویا، غنی و زنده خواهد بود.

از منظر دیگه بخوایم نگاه کنیم، عشق باید یک ماجراجویی در ناشناخته‌ها و کشف شگفتی‌ها و مکان‌های مخفی باشه که طرف مقابل به مرور باهاش مواجه شه و دنیای جدید روبه تکاملی رو ببینه، نه اینکه به هر طرف نگاه کنه همه چیز براش آشنا باشه و هر مسیری باز به جای اول خودش برگرده طوری که هر دو به آینه ی همدیگه تبدیل شدن که به جای تکامل دارن به شکل قابل پیش بینی یه سری الگو رو تکرار میکنن.

معمولاً زوج‌هایی که باهم کار می‌کنن یا به واسطه فعالیت‌های مشترکی که دارن زمان زیادی رو کنار هم میگذرونن و در جریان تمام جزییات کارای همدیگه هستن خیلی بیشتر به این موقعیت میرسن که احساس میکنن فضای فردی و ارتباطات اجتماعی جداگونه و دیدگاه‌های مستقل‌شون داره به مرور کمرنگ تر میشه. مثل اینه که تمام تخم‌مرغ‌هارو توی یه سبد بذاری و هیچ سبد دیگه‌ای برای خودت نداشته باشی. حالا اگه اتفاقی بیفته که این سبد رو یک جایی جا بذاری یا از دستت بیفته و همشون بشکنه، کارِت تمومه! دچار یه پوچی و یه جور بحران هویت میشی که من اصلاً کی هستم، چیکاره ام، چی دوست دارم، از چی خوشم نمیاد، مثل همون تلویزیون دیدن که چون کلاً منوط شده به وجود یه آدم دیگه، ماهیتش کلاً از یه جا به بعد برات بی معنی میشه.

حالا دلیل این ترکیب و حل شدن درون رابطه و یکی شدن با شریک عاطفی می‌تونه ریشه‌های مختلفی داشته باشه که از زوایای مختلفی قابل توضیحه، یکیش تکرار میل به حضور تمام و کمال در همه جا با مادر در کودکیه که انگار فرد دوست داره به رحم مادر برگرده و باهاش یکی بشه. یکی دیگه از نکته‌ها میتونه این باشه که چقدر در کودکی به فرد مجال داده شده که مستقلاً کاوش کنه و به فعالیت‌هایی که دوست داره بپردازه تا علایقش رو کشف کنه؟

یا اینکه آیا در گذشته یک اضطراب قدیمی نسبت به بی اهمیت بودن یا طرد شدن رو تجربه کرده که الان در تنهایی احساس پوچی داره و مضطرب میشه؟

آیا این فرار از من مستقل بودن و ادغام در هر موقعیتی با فرد مقابل یک راهکار دفاعی برای مواجه نشدن با غم و اندوه حل نشده یا باور به دوست داشتنی نبودن خودشه؟

یا اینکه آیا این میل به همجوشی با پارتنر بخاطر پوشش دادن کمبودهای خودش با داشته‌ها، دستاوردها و ویژگی‌های طرف مقابله؟

هویت این فرد توی رابطه و تصویری که از خودش داره چجوری شکل گرفته؟ آیا مدام باید برای حفظ جایگاهش خودش رو تطبیق میداده و صدای مستقل خودش رو ضعیف‌ و غیرقابل شنیدن تصور میکنه؟

خلاصه که “صمیمیت سالم” تو یه رابطه مستلزم یه تعامل مداوم از جدایی و با هم بودنه، جایی که هر فرد میتونه به عنوان یک فرد متمایز و مستقل که در یک رابطه حضور داره، دیده و شناخته بشه. علاوه بر موضوع‌های جدیدی برای گفتگو شکل میگیره و طرفین از حضور همیشگی دیگری در تمام لحظه‌ها و اتفاقات احساس خفگی و نداشتن فضا بهش دست نمیده.

می‌گفت:«راستش ما خیلی از اول از اون زوج‌هایی نبودیم که توی مناسبت‌هایی مثل سالگرد، ولنتاین و تولد یا مثلاً عید و اینجور موقعیت‌ها کار عجیب و غریبی انجام بدیم یا برنامه‌ریزی خاصی تدارک ببینیم. اما خب دروغ چرا، این یکی از اون نقطه‌های ناخوشایندی بود که با وجود توافق دو طرفه، هر سال با دیدن عکس آدمای دیگه و کادو و پلن‌های چیده شده تو این مناسبت‌ها با پارتنر یا همسرشون حس می‌کردم یه چیزی تو رابطه من درست نیست به زبون خودمونی سر من تو این زمینه کلاه رفته!

من تصورم از رابطه رومانتیک این نبود که همه چی اینقدر رو گردونه ی منطق و قاعده باشه. این هیچیش شبیه اون تصاویری که توی فیلما همیشه از یه عشق دیدیم یا توی رمان‌ها دربارش خوندیم یا حتی رابطه‌هایی که توی اینستاگرام از آدم‌ها میبینیم نیست! کجاست پس اون باکس گل و خوراکی‌هایی که وقتی حالم بده قراره بی خبر برام بفرسته؟ کجاست اون حرف زدن‌های تا طلوع آفتاب و قدم زدن و خندیدن‌های زیر بارون؟ کو پس اون مسافرت‌های یهویی و ذوق زده شدن واسه هر چیز کوچیکی؟ چی شد سورپرایزهای وقت و بی وقت و کادوهای بی مناسبت و رستوران‌های غیرتکراری و عذرخواهی‌های اغراق آمیز برای یک سوء تفاهم کوچیک؟

مگه قرار نبود با یه نگاه اول جوری عاشقم بشه که با نگاهش این رو القا کنه که آسمون باز شده و تو افتادی پایین تا موهبت زندگی من باشی؟ مگه قرار نبود انقدر پرشور و هیجان انگیز باشه که ثانیه‌ای روزمرگی تو رابطه پیش نیاد؟ اصلاً توی همچین رابطه مطلوبی مگه باید به زبون بیاری چی می‌خوای؟ قرار بود اگه دوستت داره خودش بفهمه دلخوری، خودش بفهمه خیلی وقته دلت یه سفر میخواد، خودش بفهمه از کدوم حرفش رنجیدی که باهاش سرسنگین شدی! اگه قرار باشه خودت بگی که دیگه فایده ای نداره!

کجاست اون عصبانی شدن و حسادت‌ها از روی عشق زیاد وقتی میفهمه یه جنس مخالف میخواد نزدیکم شه؟ یا اون دعواهای دراماتیک که تهش به یه عشق بیشتری بینمون تبدیل میشه؟

رابطه‌ای که همیشه آرزوشو داشتم اونی بود که هر روز با خودم زمزمه کنم، منو این همه خوشبختی محاله!

میگم چی شد که باورهام برای خودم زیر سوال رفت.

همه چی خوب بود، خوب نه عالی بود. بعد از مدت‌ها به خودم اومدم دیدم کسی رو پیدا کردم که تماماً انعکاس رفتارها و افکار خودمه، طوری که با هربار شنیدن حرفاش میگفتم آرهههه من میخواستم همینو بگم یا دقیقا منم همینطور و چقدر این شباهت‌ها داشت زیاد به چشمم میومد.

قرار گذاشتیم برای سالگرد آشناییمون یه رستوران خوب انتخاب کنیم و بعد از مدت‌ها تو یه موقعیت آروم و بی‌دغدغه یه شام دو نفره بخوریم و درمورد خودمون باهم حرف بزنیم. حسم خیلی خوب بود، با یه عالمه ذوق و بالاخره تصمیم سخت انتخاب کفش و لباسی که به دلم بشینه تو ماشین نشستم. موزیک مورد علاقم، عطر مورد علاقم با هوای مرطوبی که تازه بارونش قطع شده بود و من میمردم برای این بوی خاک و بارون باعث شد حس کنم هیچی جز این موقع رو نمیخوام و من خوشبخت‌ترین آدم روی زمینم و هیچ چیزی نمیتونه در این لحظه حالم رو بد کنه.

سکانس بعدی، چیزی که با چشمام دیدم و با گوشام شنیدم رو نمیتونستم باور کنم، اصلاً دلم نمیخواست بپذیرم. دوست داشتم زمان رو به عقب برگردونم، به قبل از آشنا شدن باهاش! یه تیکه از مغزم داشت میگفت بابا پیش میاد دیگه چرا انقدر الکی بزرگش میکنی؟ تیکه ی دیگه مغزم داشت داد میزد چقدر احمق بودی که نتونستی تشخیص بدی و رو دست خوردی! خودم نمی‌فهمیدم چرا الآن اینقدر حالم بده، حس میکردم تمام صحنه‌های اطرافم اسلوموشن شده نه خوب میدیدم نه خوب می‌شنیدم و نه حس میکردم بدنم اونجا حضور داره! انگار کوچولو شده بودم، رفته بودم توی مغز خودم و اونجا رو یه مانیتور بزرگ تمام لحظه‌های قشنگ این یک سال با برفک و صدای خش‌دار پخش میشد!

ادامه‌ی سکانس قبل: به خودم اومدم دیدم دارم از ته دلم به تعریفای نه چندان بامزه‌ش می‌خندم :) همه چی طبق سلیقه‌م بود جوری که دلم میخواست همه ی روزهای بعدی زندگیم تا آخر عمر تکرار همین روز باشه.

بالاخره رسیدیم دم در رستوران و پیاده شدیم. یه نفس عمیق کشیدم و با خودم گفتم این لحظه رو توی خاطرات به یاد موندنی ذهنت ثبت کن با تک تک جزییات و خدا خدا میکردم مثل همه لحظات خوبی که تو یه چشم به هم زدن به خودت میای میبینی تموم شده، برگشتی خونه و داری عکساشو نگاه میکنی، زود نگذره!

سر میزی که رزرو کرده بودیم نشستیم و بعد از یه زمان طولانی بالا پایین کردن منو، گارسون رو صدا کردیم تا غذامون رو سفارش بدیم. همینطور که داشتم تو ذهنم به این فکر میکردم که هرکس دیگه‌ای بود شاید کلافه میشد از اینکه من انقد سخت و دیر غذا انتخاب میکنم و صبوریش رو توی دلم تحسین میکردم، اون داشت به گارسون که یه عینک گرد تقریباً بزرگی روی چشمش بود تاکید می‌کرد که توی غذاش اون سس بادوم زمینی که توی ترکیبات غذا نوشته نباشه، چون حساسیت داره.

حرف زدیم، حرف زدیم و حرف زدیم. غذامون اومد و ما همچنان داشتیم حین خوردن غذا صحبت می‌کردیم.

یکم که گذشت حس کردم حالتش فرق کرد. به خودش می‌پیچید، خودش رو با دست باد میزد، یکم صورتش سرخ شده بود. چند ثانیه فقط نگاه کردم و بلند شدم گفتم کاری از دستم برمیاد؟ چی شدی یهو؟ آب میخوای برات بیارم؟ راستش نمی‌فهمیدم دقیقاً چه اتفاقی براش افتاده. گفت لطفاً یکی رو صدا کن بیاد. من که مغزم قفل شده بود وایساده بودم تا با یکی از کارکنان رستوران چشم تو چشم شم تا بهش بگم بیاد که یه دفعه سرم داد زد بهت میگم این گارسون احمق و صدا کن! شوکه شدم ولی میدونستم که الان جاش نیست بخوام چیزی بگم. همون گارسونی که مسئول میز ما بود و سفارشمون رو گرفته بود با صدایی که از این طرف شنیده بود اومد گفت مشکلی پیش اومده قربان؟ چیزی لازم دارین؟

اگه یه نفر این صحنه رو برای من تعریف میکرد یا کلاً باور نمیکردم یا با خودم میگفتم قطعاً اغراق میکنه ولی چیزی که با چشمای خودم دیدم و با گوشهای خودم شنیدم برام قابل باور نبود.

بلند شد گفت بله و داد زد مشکل ویتر نادونیه که با این عینک گنده هم چشماش نمیبینه درست سفارش بگیره و عینک اون گارسون رو برداشت و جوری پرت کرد روی زمین که خرد شد. جواب حمله‌ای که بخاطر یه بادوم زمینی کوفتی به بدنم وارد شده که هزار بار تاکید کردم توی غذام نباشه رو تو میدی؟

از ترس و اضطراب پاهام میلرزید اینقدر ناخونامو به کف دستم فشار داده بودم که زخم شده بود ولی اون لحظه هیچ حسی نداشت. زبونم بند اومده بود حس میکردم با تک تک سلول‌های بدنم ازش متنفرم، خودمم نمیفهمیدم چطور اون اشتیاق و علاقه چند دقیقه پیش به این انزجار و حس حال بهم زنی که الآن بهش داشتم تبدیل شد! خشکم زده بود و مدام به این فکر میکردم کاش تو همچین موقعیتی قرار نگرفته بودم. کاش اصلاً اینطوری به هم نزدیک نمی‌شدیم که من این صحنه رو ازش ببینم. تا قبلش فکر میکردم همه چی رویاییه، فکر میکردم همونقدر که این رفتارا و مدل حرف زدن از من بعیده از اونم بعیده. فکر میکردم ارزش احترام ما به آدمای دیگه و نوع برخوردمون با مسائل شبیه همه! این تفاوت و این تیکه ی مخفی از شخصیتش اون شب بد سیلی‌ای توی صورتم زد که تمام باورهام رو درموردش فرو ریخت.

فهمیدم واقعیت اونی نیست که توی ذهنم ساختم، اون تصویر قشنگ دور از دسترسی که هرجاییش توی کادر نیست خودم با خیال‌پردازی‌های فانتزی خوب ترسیمش کنم و فکر کنم هیچ جوب پر از آشغال یا علفزار هرزی خارج از کادر این منظره قشنگ نیست، اصلاً وجود نداره!

من سعی کردم تصویر آدم ایده‌آلم رو بی نقص تو ذهنم بسازم و دوسش داشته باشم. این تصویر از تمام دیده‌ها و شنیده‌ها و تعریفایی که از عشق و رابطه ایده‌آل از کودکی تا الان در معرضشون بودم شکل گرفتن.

و حالا با دیدن یک نقص، تفاوت، برداشت و فرهنگ متفاوت جوری دچار سرخوردگی و از هم گسیختگی میشم که تمام جوانب خوب اون آدم تا اون لحظه برام زیر سوال میره و راهی جز تموم کردن این رابطه برام باقی نمیمونه!

در صورتی که عشق و یک رابطه خوب در واقعیت مثل همون برنامه ریزی تفریح و مسافرتیه که یه مدت خیلی بی نقص و رومانتیک توی ذهن با ذوق چیده میشه اما در عمل هیچوقت این اونی نبود که ما میخواستیم!

اون پارتنر عاشق ایده‌آل در واقعیت همون کسیه که یک جاهایی ممکنه شلخته و نامرتب باشه، تولد یا مناسبتی رو فراموش کنه، حوصله حرف زدن نداشته باشه، بوی عرق بده، بی منطق و خودخواه بشه و مثل بچه‌ها بهانه بگیره، ممکنه یه جایی خودش رو اولویت قرار بده و حتی طرف مقابلش رو ناراحت کنه..!

با وجود تمام این‌ها، دوست داشتن میتونه در بطن رابطه جریان خودش رو حفظ کنه و بجای پاک کردن کل صورت مسئله روی بهبود این خلأها و تاثیرش توی رابطه کار بشه. و این یعنی ما تصمیم میگیریم با کدوم نقص‌ها در شریک عاطفی مون زندگی کنیم یا کدوم نقص‌ها رو برنتابیم.

چندتا نکته که شاید به درک بهتر این موضوع کمک کنه:

• شور و اشتیاق برای شکل‌گیری یک رابطه حیاتیه، اما دو ضلع دیگه این مثلث ارتباط صمیمانه و تعهده که در طولانی مدت رابطه رو حفظ میکنه و حتماً شامل دیدن نقص‌ها و تکه‌های کمتر دوست داشتنی طرف مقابل هم میشه.

• کارهای کوچیک معمولی و روزمره از عشق و حمایت اتفاقاً بیشتر از حرکات نمایشی یکبار مصرف اعتماد رو در طول رابطه ایجاد می‌کنه و توقع هیجان بی پایان منجر به سرخوردگی و جدایی‌های غیرضروری میشه.

• سوء تفاهم حتی در بهترین روابط هم اتفاق می افته، مهم اینه که به جای انتظار ذهن‌خونی، درموردش صراحتاً حرف بزنیم و به هم گوش بدیم.

• احساس مالکیت و حسادت نمودهای کنترل طرف مقابل هستن، نه اثبات عشق. عشق سالم امن، محترمانه ست و اعتماد درونش جریان داره.

• شبکه‌های اجتماعی و فیلم‌ها، استانداردهای فانتزی و غیرواقعی از روابط ایجاد می‌کنن و تجربه‌های زندگی واقعی رو کسل‌کننده جلوه میدن درصورتی که واقعیت ترکیبی از روزهای سیاه و سفیده نه همیشه روشن.

چند قطره بارونی که اومد مثل همیشه یه ترافیک شدید ایجاد کرده بود. با اینکه صبح قبل از بیرون اومدن از خونه هواشناسی رو چک کردم ولی گزارشی از بارون امروز نداده بود. از ساعتی که خودم واسه قرار امروز پیشنهاد داده بودم، حدود 25 دقیقه گذشته بود و من هنوز توی ترافیک بودم. بالاخره بعد از چهل دقیقه تأخیر وارد کافه شدم و داشتم فکر میکردم چجوری دیر کردنم رو توضیح بدم که متوجه شدم بقیه هم هنوز نرسیدن. به فاصله کمتر از یک دقیقه دوتا از بچه‌ها باهم رسیدن و نفر آخر هم وقتی رسید که ما داشتیم حال و احوال و چه خبر چه کارا میکنی‌های اولیه رو رد و بدل می‌کردیم. وقتی رسید سر میز و با هممون دست داد، سراسیمه خودشو تکوند و با اضطراب و کمترین تماس چشمی به درآوردن شال گردنش و بستن چترش مشغول شد. متوجه شدم که دیر رسیده و با عجله اومده و تو ترافیک کلافه شده اما این مدل دستپاچگی و پلک زدن زیاد و درگیری با خودش، چیزی فراتر از این‌ها به نظرم میومد. با این حال به جواب "آرهههه خوبم فقط خیلی خیس شدم" با اون خنده عصبیش اکتفا کردم و چیز بیشتری نپرسیدم.

یکم معاشرت کردیم و هرکی از اوضاع کار و اتفاقاتی که از دفعه پیش که همو دیدیم تا الان افتاده بود یه آپدیت داد ولی اون زیاد صحبت نکرد و بیشتر شنونده بود. برای اینکه یه ذره صحبت رو ببرم سمتش پرسیدم مسافرت چطور بود خوش گذشت؟ همیشه باید میوتت میکردیم انقدر که استوری و عکس میذاشتی این دفعه اصلاً عکس نذاشتی! یه خنده الکی کرد گفت اره بیشتر سعی کردم در لحظه باشم شاید، کلاً زیاد این سری عکس نگرفتیم! جوابای کوتاهش قانعم کرد که تمایلی به تعریف کردن موضوع، حداقل جلوی بقیه نداره ولی مطمئن شدم روبراه نیست. آخرش که قرار شد بریم بچه‌هایی که باهم اومده بودن خداحافظی کردن و گفتم میشه تو بمونی که اگه ماشین گیرم نیومد تا یه جایی باهات بیام؟ گفت آره حتماً و نشست. راستش دلم میخواست یه فرصتی مهیا کنم که اگه احساس بدی داره درموردش حرف بزنه. تو ماشین نشستیم چند دقیقه که گذشت خودش بدون اینکه من چیزی بپرسم گفت: «این سفر هر ثانیه‌اش برام جهنم بود. نمیدونم یک هفته چجوری تونست انقد دیر بگذره! از لحظه‌ای که توی هواپیما کنارش نشستم یه حس "من الان دقیقاً اینجا چیکار میکنم" اومد سراغم و رو دلم سنگینی کرد. مدام از خودم می‌پرسیدم من با این آدم کنارم خوشحالم؟ مشکل از منه که الان که باید لذت ببرم این فکرا اومده سراغم؟ دیوونه‌ام وقتی همه چی خوبه و داره منو می‌بره مسافرتی که کلی خرج کرده براش دارم زهرمار خودم و احتمالاً به زودی زهرمار اون میکنم؟ اصلاً چرا این کارو کرد؟ مگه من مسافرت میخواستم؟

همش با خودم درگیر این فکرا بودم که دیدم ایرپادشو گذاشت تو گوشش و سرشو تکیه داد به صندلی هواپیما و چشماشو بست. با اینکه میدونستم همیشه این کارو میکنه ولی خیلی بهم برخورد. خودمم نمیدونم چرا ولی از همین حرکت کوچیک شدیداً عصبانی شدم. حس کردم ارزشم براش به اندازه موزیکی که ترجیح داد تو این شرایط گوش بده نیست، حس کردم وجود ندارم، اسمی ندارم، روح شدم حتی برای خودم! یه احساس مظلومیت بهم دست داد و همین که دلم برای خودم تو اون موقعیت سوخت، خشمم رو نسبت به اون بیشتر کرد و حتی اشکم سرازیر شد.»

ماشینو یه جا پارک کرده بود تا هم حرف بزنیم هم تو این فاصله ترافیک سبک تر شه. بارون همچنان میومد و ما انگار پارت دوم حرفامون تازه گرم شده بود. بهش گفتم:«خیلی سخت بوده تنهایی تحمل کردن اون همه احساس و فکری که دست از سر آدم برنمیداره! بهش گفتی که از این کارش احساس بدی پیدا کردی؟»

صدای ضعیف رادیو که موقع شروع صحبتش کم کرده بود رو کلاً خاموش کرد و گفت نه بابا من هیچی نتونستم بهش بگم فقط تو ذهن خودم بود یعنی سعی کردم سرکوبش کنم دلم نمیخواست گند بزنم به همه چی و اوضاع رو بدتر کنم. آخه چند بار قبلاً ازش شنیده بودم "تو هر وقت قراره بهمون خوش بگذره یا داریم تفریح می‌کنیم سر یه چیز مسخره از دماغ جفتمون در میاری!" نمیخواستم دوباره اینو بشنوم. یه مانع دیگه هم بود که نتونستم ناراحتیم رو بروز بدم اونم اینکه دلم نمیخواست تو چشم اون آدم قدرنشناسی باشم! بالاخره برای اینکه این سفر رو با هم بیایم کلی کار انجام داده بود، خجالت می‌کشیدم اگه باز می‌گفت همه اینارو به خاطر تو انجام دادم و تو با من دعوا کردی!

توی تناقض بین احساس گناه و اذیت شدن از این شرایط، گیر کرده بودم. خودم می‌فهمیدم که تمام دلیل ناراحتی من این حرکت چشم بستن و توجه نکردن به من نیست، ماجرا خیلی بزرگ‌تر از این حرفاست. شاید از خودم هم عصبانی بودم که چرا ماجراهای ذهنیم رو حل نکرده، قبول کردم این مسافرت رو باهاش بیام!

ازش پرسیدم:«قبلاً هم مشابه همین احساس "وجود نداشتن و روح شدن" رو پیشش تجربه کردی؟»

گفت:« آره خیلی وقتا که حس کردم فقط دنباله‌رو خواسته‌های اونم و هیچکس براش مهم نیست، من چی میخوام!»

یک چیزی هست که من فکر می‌کنم درون همه ما انسان‌ها وجود داره و اون هم به دست آوردن ارزشمندی‌ها و موفقیت‌های بیشتر و بیشتر به خاطر میل طبیعی هممون به کمال و همه‌چیزخواهیه! اما قاعدتاً به دلیل محدودیت زمانی و مکانی و انرژی و … هیچ انسانی نمیتونه تمام و کمال باشه. از اونجایی که هر چیزی در عالم آرزو و تخیل قابل دستیابیه، انسان در تلاش برای حذف این محدودیت مفهوم امیدوارکننده‌ای به اسم "نیمه گمشده من" رو در دنیای عاطفی بوجود میاره و همیشه در زندگی و روابطش در جستجوی اونه! نیمه‌ی دیگه‌ای که قراره نداشته‌ها و نقص‌ها، نرسیدن‌ها و ناکامی‌ها و هر آنچه من ندارم یا در اون محدودم رو کامل کنه! در نگاه کلی شریک عاطفی من به عنوان نیمه کامل‌کننده‌ی من، مسئولیت بزرگی روی دوششه و اگه یه جا اون هم محدود باشه، نتونه یا شکست بخوره، من رو ناامید میکنه چون این منم که از تلاش برای ساختنِ منِ ایده‌آل و کامل خودم شکست خوردم. احتمالا تو این شرایط سرزنش یک دیگری برای نتونستن‌ها راحت تره تا اینکه گناه و مسئولیتش رو با نیمه‌ی ناکامل خودم بپذیرم!

این نگاه ناخودآگاه ما به شریک عاطفی ممکنه اصلاً در لایه‌های آگاهیمون مشخص نشه.

در انتخاب پارتنر افراد تا به اختلاف نظر یا تفاوتی برمیخورن به این نتیجه میرسن که این فرد با خلاهایی که داره نمیتونه اون تصویر کامل رو از منِ ایده‌آل بسازه پس میرن سراغ نفر بعدی اما هیچ فردی وجود نداره که بتونه این جایگاه بی نقص رو بدست بیاره از طرف دیگه فرد مقابل هم متقابلاً برای خلاهاش به دنبال نیمه کامل‌تر میگرده!

اما چطور این تمامیت‌خواهی خودش رو درون رابطه نمایان میکنه؟

"من سردمه و نیاز به لباس گرم دارم اما اون برام غذا میخره!"

"وقتی خسته‌ام و نیاز به استراحت دارم، اون قرار کوهنوردی میذاره"

"نیاز دارم یه وقتایی به حرفام گوش بده اما با کادو خریدن، نبودن‌هاش رو جبران میکنه!"

اون داره با خوراک‌های اشتباهی به نیازهای من پاسخ میده که درواقع پاسخ به نیازهای خودشه. چون منِ ایده‌آل و کامل اون باید غذای خوب بخوره، طبیعت‌گرد باشه، به پیشرفت کاریش اولویت بده و مهم نیست طرف مقابلش واقعاً چه نیازی داره!

اسمی که ممکنه این فرد برای رفتارهاش به کار ببره همیشه ممکنه کنترل‌گری و میل به سلطه داشتن روی فرد دیگه نباشه، گاهاً اسم مراقبت‌گری و هوای تو رو تو هر شرایطی دارمه! خودش رو ایثارگر تلقی میکنه و جایی که اعتراضی ببینه میگه: چقدر تو چشم‌سفیدی مگه ندیدی برات غذا گرفتم، مگه ندیدی وسط اون همه دغدغه‌ی کاری تورو کوه بردم، مگه ندیدی با وجود خالی بودن دستم برات کادو گرفتم!

فرد مقابل ممکنه به لحاظ شخصیتی فرد صبوری باشه یا با ملاحظاتی که برای خودش داره تا یه جایی این خوراک‌های اشتباهی رو تحمل و احساسات منفی ناشی از دیده نشدن نیازهاش رو سرکوب کنه و به اصطلاح سپربلا بشه، اما دو حالت مختلف در واکنش به این فرد محتمل به نظر میرسه:

• در حالت اول خود فرد خلأهای جدی داره که مثل یک کودک رها شده خواهان مراقبت‌ها و سلطه‌گری‌های طرف مقابله یا شاید والدی داشته که نیازهای او رو پیش‌بینی و رفع می‌کرده. در این صورت یا با این الگوی آشنا خو گرفته یا با این کنترل‌گری‌ها ارضا میشه پس احتمالاً با توجیه "اون حتماً بهتر میدونه صلاح من چیه" با او همراه میشه

• در حالت دوم فرد زیر بار قدرتی که روی او اعمال میشه نمیره و برای داشتن فردیت و آزادی رأی داشتن می‌جنگه و مدام کش‌مکش داره که این حالت یا به فاصله گرفتن و قهر منجر میشه یا به یکی به دو کردن‌ها و جر و بحث همیشگی سر هر چیز که هردو شیره وجودی صمیمیت رابطه رو کم کم خشک میکنه.

بعضیا میگن چرا با هرکی وارد رابطه میشم باز همون مسائل تکرار میشه؟ توجه به این مسئله میتونه بینشی از رفتارهای کنونی‌مون در رابطه بهمون بده. این نکته مهمیه که هر کدام از ما با یک من و تو متمایز با دو دنیای متفاوت و با نیازهای متفاوت کنار هم قرار میگیریم تا احساس تعلق و صمیمیت رو در یک پیوند عاطفی تجربه کنیم و در عین حال در ابراز عقاید و احساسات فردی خودمون امنیت داشته باشیم.

یک جایی ممکنه با آگاهی به همه این‌ها سازگاری و انعطاف‌پذیری با نیازهای طرف مقابل رو انتخاب کنیم و گاهاً در جای درست روی رأی و نظر خودمون بایستیم. همونطور که فراموش کردن خود و درهم‌تنیدگی و یکی شدن ناآگاهانه با فرد مقابل رویکرد سالمی نیست، تاکید بیش از حد بر استقلال و خودمحوری و فردیت هم در رابطه مانع ایجاد صمیمیت و یک واحد زوجی سالم میشه. حفظ تعادل در این دو حوزه خیلی اهمیت داره و قطعاً روی ابعاد مختلف زندگی ما اثر مستقیم میذاره.

می‌گفت: چند ساله سر یه مسئله تکراری بحث و جدل داریم و حتی وقتی دعوا متمرکز روی یه اتفاق دیگه‌ست، انگار یه جرقه کوچیک کافیه تا دوباره وصل بشه به همین موضوع آشنا و همیشگی. گاهی حس می‌کنم کاراکترهای یه سریالیم که همه ی قسمت‌هاش یه موضوع داره با یه سری دیالوگ مشخص که هربار به ترتیب تکرار میشه فقط صحنه متفاوته، یه بار تو خونه یه بار تو ماشین یه بار تو رستوران و …

هر بار که حرفامون به لبه‌ی هم گیر میکنه و باعث اصطکاک میشه، میدونم قراره چی بشه؛ میدونم اون چیا میگه میدونم خودم قراره دیالوگام چی باشه شبیه دژاوو می‌مونه از قبل قابل پیش‌بینیه ولی قابل پیشگیری نه! نمیتونم جلوی خودمو بگیرم که همون حرفارو نزنم، همون احساسا درونم بالا نیاد همون فکرا تو سرم نچرخن.

پرسیدم بعد از دعوا چی میشه؟

گفت توی سکوت کم کم سرد میشیم. یه مدت میریم تو ذهن خودمون به دعوا ادامه میدیم و بعد از این سکوت واسه اینکه تنش بین‌مون کم شه یه شوخی می‌کنه یا من یه چیزی تعریف میکنم چون از اون سردی بین‌مون تو اون لحظه متنفرم. بعدش میگیم می‌خندیم اما توی عمق وجودم انگار منتظر دور بعدی همین مکالماتم تو یه موقعیت دیگه!

نه که فکر کنی سر همون اتفاق باشه ها، مثلاً چند روز پیش که باهم از پیش دوستامون برمی‌گشتیم شروع کرد به حرف زدن و تو حرفاش نورافکن رو انداخت روی شوخی‌ها و شیطنت‌هایی که من توی جمع با بچه‌ها می‌کردم. چند جا احساس کرده بود حرف اون رو توی شوخی‌هام زیر سوال بردم و غیرمستقیم تحقیرش کردم.

اولش با یه گله و شکایت کم‌زور شروع کرد و بعدتر رسید به برچسب‌ زدن‌های همیشگیش که تو هیچی برات جدی نیست، با تو نمیشه دو کلمه حرف زد، یه وقتایی انقدر هیجانی میشی که آدم فکر می‌کنه یه بچه هشت ساله جلوش نشسته که هیچ منطقی پشت رفتارش نیست. منم که از شنیدن این حرفا هردفعه خشمگین میشم گفتم اگه منطق برای تو اینه که من رو با معیار منطق خودت بسنجی و به زور بخوای من رو تو چارچوب درست خودت بچپونی، بله من بی‌منطق‌ترین آدم روی زمینم! من باید از دفعه دیگه لال بیام و لال برم تا هیچ حرفی بعدش نباشه چون تو از هر موقعیتی استفاده می‌کنی که این حرفارو بهم بزنی و حالم دیگه داره از این بحث‌های تکراری و خسته کننده بهم میخوره. جملات ضربتی مثل گردبادی از نارضایتی‌های قبلی و حرفای نگفته بینمون رد و بدل شد که آخر طبق معمول تبدیل شد به یه سکوت مطلق تو یه فضای سنگین چون ادامه دعوا رفت توی ذهن هرکدوممون و تا شروع تعامل بعدی - که میتونست 2 ساعت بعد یا 2 روز بعد باشه - قضیه موقتاً فراموش شد.

فرایند تعاملی این دو نفر توی رابطه مثل طناب کشیه که هیچوقت هیچکدوم برنده نمیشن و مدام دارن انرژی میذارن که طناب رو سمت خودشون بکشونن. این کار شبیه دوییدن روی تردمیل ثابت، فرسایشی و بیهوده‌ست.

یک نفر بابت هیجانات پررنگ، ابراز و بیان زیاد احساسات، اجتماعی بودن و در هم تنیدن با مردم و انجام کارهای ریسکی و متنوع مدام به سهل‌انگاری و ذهنیت بچگانه متهم میشه و نفر مقابل بابت آرامش بیش از حد، سکون، منطق پررنگ و فکر کردن زیاد به جوانب مختلف، بهش برچسب بی تفاوت و بی احساس بودن میخوره و در این مکالمات هر کلمه آجری میشه که دیوار بین دو فرد رو ضخیم‌تر میکنه.

نگاهی که ما حتی به دعواها و نحوه برخورد با تنش‌های رابطه عاطفی‌مون داریم خیلی تو کیفیت ارتباطمون با یکدیگر، نقش تعیین کننده ای داره. در طول تعارض‌هایی که با شریک عاطفی مون داریم یه نیروی نامرئی وجود داره که هربار ما رو به سمت الگوهای مشابه دعواهای قبلی سوق میده و ما هربار میفتیم توی دام مثل قبل فکر کردن و رفتار کردن تا به جایی برسه که انقدر احساس درک نشدن و شنیده نشدن توسط طرف مقابل برامون هایلایت میشه که تصور میکنیم از دو سیاره متفاوت با دو زبان متفاوت کنار هم گیر کردیم و هر روز مجبوریم یه سری دیالوگ‌های تکراری رو به هم بگیم و دوباره این روند رو از سر بگیریم…

در قدم اول به نظر من دعواهای تکراری نشونه‌ی شکست یه رابطه نیست بلکه ماهیت یک رابطه سالمه چون ذهن ما بطور طبیعی برای آدم‌ها و روابط، پیشفرض شکل میده و به بیان دیگه اون‌ها رو فرموله و دسته‌بندی میکنه؛ مثلاً یه الگوی رفتاری تکراری از عقب‌نشینی طرف مقابل تو موقعیت‌های بحرانی مختلف دیده و اونو در دسته ‌بندی آدم‌های کم‌ریسک و محتاط قراره میده تا خیالش راحت شه و بدونه از این به بعد رفتار خودش رو چطور با اون فرد تنظیم کنه و ازش انتظار چه واکنش‌هایی داشته باشه تا هربار مجبور نباشه انرژی بذاره و از اول طرف مقابل رو کشف کنه، چون اینطوری هم مدام سورپرایز میشه و هم اضطراب زیادی رو تجربه میکنه.

اما این شناخت‌ها و تفاوت بین فردی توی رابطه همیشه انقدر معقول و قابل احترام باقی نمی‌مونن! توی استرس و بحران و موقعیت‌های تنش‌زا، ذهن یادش میره به چه دلیلی طرف مقابل رو فرموله کرده بود و صرفاً به خاطر تفاوت رفتارهای اون فرد با ساختار فکری و ارزشی خودش با شریک عاطفیش به چالش میخوره.

اینطوری همون فرد کم‌ریسک و محتاط تبدیل میشه به ترسو، بزدل، بی مسئولیت و کسی که همیشه جا میزنه.

یک پله که عمیق تر شیم، ما در رابطه عاطفی به طور طبیعی جذب افرادی میشیم که ویژگی غایب خودمون رو جبران کنن. برای مثال افرادی که ذات محاسبه‌گر و توانایی استدلال پررنگی دارن عموماً در بروز هیجانات بی‌واسطه خودشون عاجزن و همین موضوع منجر میشه افرادی که بُعد احساسی قوی و ابرازگری راحتی دارن براشون جذاب به نظر بیان. ( این به این معنا نیست که مطلقاً افراد از این دو طیف متفاوت نسبت به یکدیگر کشش عاطفی خواهند داشت، صرفاً مثالیه که میتونه شامل دو ویژگی متفاوت دیگه بشه )

فرد باثبات و ملاحظه‌گری رو می‌شناختم که ادب و احترام همیشه براش در اولویت بود. شکایت دائمی این فرد از شریک عاطفی خودش بی‌پروایی در گفتار و عدم ملاحظات اخلاقی در رفتارش بود که معمولاً دعواهای تکراری‌شون رو شکل میداد. با کمی کنکاش متوجه شدم این فرد ملاحظه‌گر در طول دوران مدرسه به اکیپ‌های خرابکار و دردسرساز مدرسه علاقه داشت و آرزوش بود که عضوی از اون‌ها باشه اما همیشه وزنه‌ی کنترل رفتار و وانمود به بچه اخلاق‌مدار خوب خانواده بودن درونش سنگینی میکرد. این فرد بعدها تونسته بود در تلاش برای حل تعارضات رابطه عاطفیش این خاطره رو به انتخاب یک فرد بی‌پروا و جنجال‌برانگیز بعنوان پارتنر ربط بده تا تکه‌ای رو که درون خودش فاقد اونه توسط فرد دیگری تکمیل کنه.

با نگاه کردن به دعواها و چالش‌هایی که توی رابطه عاطفی داریم گاهاً متوجه میشیم موقعیت دعوا، با بالا آوردن احساسات دردناکی مثل ترس، شرم و خشم، ذهن رو نسبت به ویژگی ای که فرد بابت همون نسبت به طرف مقابل کشش پیدا کرده و وارد رابطه شده تا ناخودآگاه خودش رو از طریق دیگری تکمیل کنه، دچار فراموشی میکنه و همون ویژگی جذاب تبدیل به منبع اصطکاک و چالش میشه.

یک قایق بزرگ همونطور که به موتور نیاز داره تا حرکت کنه و پیش بره، به یک لنگر سنگین هم نیاز داره تا در جای خودش با ثبات و بدون لغزش نگه داشته بشه تا مختصات‌یابی کنه و ابزارهاش رو وارسی کنه تا در صورت نیاز کاری براش انجام بده، درست مثل رابطه که هم به روزهای تفاهم داشتن و پیش‌رفتن نیاز داره و هم روزهایی که اصطکاک باعث شه مکث کنیم و به خودمون، طرف مقابل و رابطه نگاهی بندازیم.

"چرا همش من باید برای تو قدم بردارم؟ یک بار شد تو بیای سمت من یا کاری که من دوست دارم رو انجام بدی؟ شد یه بارم تو منو درک کنی به جای اینکه فقط از من انتظار داری درکت کنم و باهات راه بیام؟

با خودت چی فکر کردی؟ شاهزاده که نیستی فقط از بقیه توقع داری که همه چی برات حی و حاضر باشه!"

توی این رابطه که یک طرف بیشتر گیرنده ست و همیشه به دنبال رفع نیازهای خودشه، معمولاً این جملات از طرف مقابل که خودش رو مامور ارضای نیازهای پارتنر یا همسرش میدونه ممکنه زیاد شنیده بشه.

در نگاه کلی و قضاوت‌گرایانه برچسب‌های مختلفی ممکنه به این فرد اطلاق شه مثل : پارتنر خودشیفته، خودخواه، بی تفاوت به نیاز دیگری، سوءاستفاده‌گر و …

اما اگه اینجا بیایم از زاویه دیگه‌ای به این فرد نگاه کنیم چی؟

بیاین برگردیم به ساختار روانی کودک تازه متولد شده‌ای که همیشه بدون دادنِ چیزی به مادر از او شیر، امنیت، مراقبت، آغوش و تمام بنیان‌های بقا رو دریافت کرده. مادر باید برای رفع نیازهای کودک، خواسته‌هاش رو در زمان مناسب حدس بزنه و پیش‌بینی کنه و به اون‌ها پاسخ بده. پس کودک عادت کرده که صرفاً گیرنده باشه، استفاده کنه و هیچ مسئولیت یا انتظاری در قبال دیگری نداشته باشه و چون کودکه قطعاً بابتش سرزنش نمیشه.

به مرور که این کودک مراحل طبیعی رشدی رو طی میکنه و بزرگتر میشه، نه شنیدن از مادر و ناکامی رو بیشتر تجربه میکنه و این باور طبیعی نوزاد‌گونه که من محور جهانم و همه باید در خدمتِ کامروا کردن من قدم بردارن، شکسته میشه و می‌فهمه دنیا و همچنین مادر ( اولین پارتنر او در ارتباط ) قسمت دارک و تیره‌ای هم داره که قرار نیست همیشه با او موافق باشه.

مادری که با بزرگ شدن و اجتماعی‌تر شدن فرزندش، نیمه‌ی تاریک و ناکام‌کننده خودش رو به فرزندش نشون نداده، انگار طعم تلخ روابط و زندگی رو هیچوقت به اون نچشونده و احتمالاً فرزند این مادر همیشه از دنیا و آدم‌ها انتظار خوبی، فداکاری و مهربانی داره. انگار در بزرگسالیش بخشی از ساختارها همچنان کودک باقی مونده و فرد نسبت به آدم‌هایی که باهاشون در ارتباطه همون دیدگاه‌ و باور رو داره که از نظر خودش بسیار طبیعی و اوکیه اما طرف مقابل نمیتونه اینو هضم کنه. بنابراین این فرد مدام از نرسیدن به خواسته‌هاش، درک نشدن نیازهاش، از دست دادن و نه شنیدن‌ها ناکام میشه و خشم زیادی رو تجربه می‌کنه.

همونطور که در ابتدا دیدیم پارتنر یا همسر این فرد اون رو متوقع و گیرنده تلقی می‌کنه که در این مواقع اگر رگه‌های از "مسئولیت‌پذیری افراطی"، "میل به والدگری کردن برای طرف مقابل" یا به اصطلاح "جُور دیگران رو کشیدن" در شخصیت او وجود داشته باشه در رابطه با همین فرد گیرنده می‌مونه و مدام با او چالش میکنه. مثل چرخ‌دنده‌ای که دقیقاً با دنده‌های موافق طرف مقابل میچرخه، به طوری که انفعال یکی، سرویس دادن دیگری رو فعال نگه میداره، و سرویس دادن دیگری، انفعال فرد رو فعال نگه میداره.

خشم از دیگری، در بستر زیرین این رابطه باقی میمونه و هر از گاهی در یک موقعیت تعارض بر انگیز، جرقه میزنه و بالا میاد.

آگاهی به ریشه این مسائل واجبه، اگرچه به خودی خود به بهبود این چرخه کمک نمی‌کنه؛ قطعاً که بینش جدیدی به ما میده که از زاویه دیگه‌ای به رفتارهامون در رابطه نگاه کنیم اما به تنهایی منجر به تغییر نمیشه.

به نظر میاد چیزی که کمک کننده است پذیرش بخش‌های آزاردهنده خود و صحبت کردن درباره نیازهامون در رابطه است. ما هم تکه‌های آزاردهنده و بازی روانی‌های زیادی برای طرف مقابل داریم که خودمون ممکنه بهش آگاه نباشیم یا به هر نحوی به ریشه اون رسیده باشیم. قرار نیست موضع گرفتن ما، انکار اشتباهات خودمون و توپ رو مدام تو زمین طرف مقابل انداختن، کمکی به کیفیت بهتر تعامل و به طور کلی رابطه عاطفی کنه.

چند روز پیش یه سر رفتم شهر کتاب ابن سینا و داشتم همینطوری کتاب‌ها رو نگاه میکردم که چشمم خورد به یه کاغذی که روی دیوار لیست پرفروش‌ترین کتاب‌های این ماه رو نوشته بود که شاید کلاً ده تا بود. کنجکاو شدم که مردم بیشتر کدوم کتابا رو میخونن و دیدم کتاب‌ "آدم‌های سمی" صدر این لیسته!

جلد این کتاب نوشته چگونه نقش آدم‌های سمی رو شناسایی، کنترل و خنثی کنیم. کاری به این ندارم که این کتاب مفیده یا نیست و یا خوندنش خوبه یا بد؛ فقط حضور این کتاب تو لیست پرفروش‌های ماه برام یه زنگ هشدار بود که چقدر تمرکز صرف روی فاصله گرفتن از آدمای سمی و محافظت از خود دربرابر اون‌ها، میتونه دلیلی بر ندیدن تکه‌های آزاردهنده خود و برنداشتن مسئولیت‌ و سهم خود در روابط باشه. تو این حالت نه پذیرشی شکل می‌گیره نه دیالوگی که منجر به درک متقابل و بهبود چرخه‌های معیوب رابطه بشه.

ما ناخواسته با رفتار آزاردهنده خودمون ممکنه رفتار آزاردهنده فرد مقابل رو فعال کنیم که به نظرم از مسیر گفتگو با انداختن سلاح‌ها و نرفتن تو جایگاه صرفاً آسیب‌دیده میشه با طرف مقابل درباره‌ش به یه آگاهی جدیدی رسید.

یکی از باورهای اشتباه رایج تو ذهن ما آدما درمورد رابطه مناسب و موفق اینه که تعارض و تنش درونش پیش نیاد یا خیلی کم اتفاق بیفته. هرجایی که تعامل بین افراد وجود داره، قطعاً تعارض و تشنج هم وجود داره.

یادمه چند سال پیش یکی از همکلاسیام با یه پسری آشنا شده بود که به لحاظ شخصیتی و سلیقه و علاقه‌هاش خیلی باهاش احساس نزدیکی و تفاهم می‌کرد. مدام بهم می‌گفت ما خیلی شبیه همدیگه‌ام، خیلی زود به توافق می‌رسیم، خیلی نگاهمون به زندگی و مسائلش به هم شبیهه و خوشبختانه هیچ چالش جدی ای باهم نداریم.

نزدیک به یک سال از رابطه‌شون گذشته بود که سر یک اختلاف نظر به ظاهر کوچیک با این عنوان که "تو زیادی علاقه و صمیمیتت رو توی جمع غریبه‌ها به من نشون میدی و من رو دچار شرم و خجالت می‌کنی" رابطه قطع شد و علی رغم همه تلاش‌هایی که همکلاسیم برای ترمیم رابطه شون کرد، نتیجه‌ای نگرفت.

الان که به اون تعاریف برمیگردم توصیف موقعیت از تفاهم زیاد و شباهت همه جانبه دو نفر به همدیگه برام این مسئله رو روشن می‌کنه که چرا انتظار داریم این شدت از شباهت در رابطه ی ایده‌ال‌مون با یک نفر از یک دنیای متفاوت وجود داشته باشه؟ و با بروز کوچکترین تفاوت و اختلافی به اینکه این رابطه از اول درست بوده یا نه شک کنیم و بریم دنبال یه رابطه بی نقص و پر از تفاهم بگردیم؟

به نظر من هیچ رابطه ای وجود نداره که همه روزای خوشی و ناخوشی خودش رو توی مدت کوتاهی به آدم نشون بده. موقعیت‌های مختلف دعواها، تعارضات همه و همه یه تیکه از شناخت و پختگی رو بهش اضافه میکنه؛ رابطه مثل قورمه سبزیه یا شایدم آبگوشت که باید پخته بشه و هر روز نسبت به روز قبل بیشتر جا بیفته. پس این سوال پیش میاد که آیا رابطه مثل یه موجود زنده تا اخر عمر درحال رشد کردنه؟ بله

اما واکنش ما نسبت به این تعارض‌ها و تنش‌های برخاسته از تعامل‌مون توی رابطه چیه؟

برای پیدا کردن الگوی رفتاری خودتون در تعاملات تنش‌زا به دنیای کودکی برگردید؟ زمانی که ناراحت و آسیب‌دیده می‌شدی چه واکنشی نشون می‌دادی؟

هیچ یادگیری رفتاری مستقل از تعامل اتفاق نمی‌افته و آنچه در تعامل شکل می‌گیره تثبیت میشه.

مثلاً ممکنه من در کودکی هنگام ناراحت شدن، واکنش قهر و کم‌محلی نشون میدادم یا اینکه خودم رو بصورت افراطی در معرض توجه قرار میدادم و احساسات ناخوشایندم رو با گریه بروز میدادم. این الگوها رو به عنوان "جعبه ابزار" برای مواجهه با تعارض در تعاملاتم آموختم و هنوز در بزرگسالی از همون استفاده میکنم.

اساساً هیچ موقعیت بی نگرانی و بی اضطراب در یک رابطه سالم وجود نداره چرا که این تعارض‌ها جزیی از ماهیت یک تعامل بین فردیه. موجود زنده همیشه در حال دست و پنجه نرم کردن با نگرانی‌ها و اضطراب‌هاست که از یک پارادکس نشاَت میگیره: میل به داشتن وابستگی و پیوند در یک رابطه و میل به داشتن استقلال و فردیت بیرون از رابطه.

تقابل بین این دو میل همیشه اضطراب و تنش ایجاد میکنه و نحوه تعامل ما با این اضطراب، الگوهای تعاملی ما رو در رابطه شکل میده.

ما معمولاً به چهار روش سعی می‌کنیم تعارض‌های رابطه‌مون رو کمرنگ کنیم:

• یک تعارض جدید ایجاد می‌کنیم که تعارض قبلی خنثی بشه؛ مثلاً وقتی بی محلی و بی توجهی پارتنرمون داره ترس از دست دادن رابطه مون رو فعال می‌کنه یک دعوای حل نشده که در اون طرف مقابل مقصر بوده رو پیش می‌کشیم تا با بروز تنش، اضطراب قبلی غیرفعال بشه و رابطه به تعادل نسبی برگرده

• این روش که بخش بزرگی از اون ناخودآگاه اتفاق میفته بیماری‌های روان-جسمی مثل پنیک، غش کردن، مشکلات گوارشی؛ مثلاً وقتی خشونتی توی خانواده اتفاق میفته مادر خانواده فشارش میفته و غش میکنه تا دیگه دعوا تموم شه و صلح برقرار شه یا بچه‌ای که به واسطه درگیری پدر و مادرش مدام مریض میشه چون نشانه‌های جسمی اضطراب و تعارض رو به سمت دیگه‌ای منحرف میکنه.

• الگوی رایج دیگه برای حل تعارضات ترک کردن و فاصله گرفتنه که بصورت موقت یا موقعیتی ممکنه کار کنه ولی اگه سبک همیشگی حل تعارض فرد بشه، خشم حل نشده و نیازهای براورده نشده درون رابطه رو مثل گوله برفی به مرور زمان بزرگ و بزرگ تر میکنه

• روش آخر مشغول کردن خود به یه کار دیگه یا فرد دیگه‌ست. مثلاً فرد در یک تعارض زناشویی، در شغل خودش فعال‌تر و درگیرتر میشه یا در یک رابطه پارتنرشیپ متشنج به خیانت رو میاره.

همه ی این روش‌ها مسکن‌های موقتی هستن و درد تعارض رو مدتی خنثی یا کمتر میکنن ولی در درازمدت آسیب بیشتری به رابطه میزنن. بنابراین در قدم اول اینکه آگاه بشیم تعارض جزیی که از یک رابطه سالمه و نباید ازش اجتناب کرد نکته مهمیه و در قدم دوم شناخت سبک رایج تعاملی خودمون در هنگام تعارض اهمیت داره و در قدم‌های بعدی بررسی تک تک باورهایی که در مورد خودمون یا طرف مقابل داریم میتونه مهارت حل مسئله یا مدیریت تنش‌ها رو در ما تقویت کنه.

می‌گفت تو زندگیم جدیداً به هیچکدوم از برنامه هام نمی‌رسم. همش دارم بدو بدو می‌کنم که فقط یکی از کارهامو به سرانجام برسونم. وقتی یکم تایم کارم بیشتر طول می‌کشه میام خونه می‌بینم شب شده نه وقتی واسه ورزش کردن دارم نه وقتی واسه کتاب خوندن یا پادکست گوش دادن نه وقتی واسه جمع شدن با دوستام و درست حسابی دیدن پارتنرم. راستش توی اون خستگی و کوفتگی با دوستامم جمع شم دیگه مثل قبل بهم خوش نمی‌گذره همش یه بخش بزرگی از مغزم درگیر کارهای انجام نشده و پرونده‌های بازه.

یه آهی از ته دلش کشید گفت: این حس که ممکنه دیر شه، ممکنه فرصتامو از دست بدم اذیتم می‌کنه.

ازش پرسیدم: برای چی دیر شه؟ چه فرصتی رو از دست بدی؟

گفت الان دقیقاً نمی‌دونم! ولی این اونی نیست که باید باشه!

پرسیدم انتظارت از اونی که باید باشه چیه؟

گفت: با احساس آرامش بیشتری کمابیش به اکثر ابعاد زندگیم بتونم رسیدگی کنم و انقدر احساس جاموندگی از مورد علاقه‌هام نداشته باشم.

ذهنم فلش‌بک زد به یکی دو سال پیش که وقتی باهم حرف می‌زدیم دغدغه ی اصلیش ارتقای شغلیش بود، حتی یادمه این جمله رو گفت که حاضرم هفت روز هفته کار کنم ولی این ترفیع رو توی کارم بهم بدن.

ولی الان یادش رفته بود… همه مون یادمون میره! آرزوی موقعیتی رو داریم که در اون ممکنه لازم باشه چیزهایی رو فدا کنیم اما وقتی بهش می‌رسیم، فدا کردن اون‌ها تبدیل میشه به "احساس قربانی بودن" و "این حق من نبود".

بهش گفتم اگه همین الان مغزت رو به پروژکتور وصل کنم تصویر یه آدمی رو می‌بینم که روی این تخت‌های آفتاب گرفتن با عینک آفتابی لم داده یه اسموتی خنک توی نارگیل دستشه و حالا که ترفیع گرفته و مدیر شده مدام اس‌ام‌اس واریز حقوق و پاداش براش میاد!

در صورتی که توی مغز من این تصویر با چیزی که تو از زندگی می‌خوای تناقض داره.

بذار یه مثال برات بزنم: دو نفر رو تصور کن که باهم رابطه عاطفی دارن. هر از گاهی همدیگه رو می‌بینن ولی باهم زندگی نمی‌کنن و هرکدوم زندگی فردی خودشون رو دارن. کار و ماموریت‌های بین شهری بعضاً طولانی، دورهمی دوستاشون، قرار کوهنوردی هفتگی، مسافرت‌های خانوادگی‌شون، باشگاه و کلاس‌هایی که در طول هفته میرن و هر برنامه دیگه‌ای که وقتشون رو جدا از هم صرف خودشون می‌کنن.

این زوج برای اینکه پیوند بین‌شون رو محکم‌تر و رابطه شون رو رسمی‌ کنن و بخاطر حساسیت خانواده‌هاشون بتونن باهم زندگی کنن، تصمیم به ازدواج می‌گیرن.

با ازدواج و تغییر نقش دوست‌پسر/دوست‌دختر به زن و شوهر، انتظاراتی که از خودشون و طرف مقابل دارن و همچنین بافت رابطه‌شون متفاوت میشه. ماهیت زندگی همراه با تغییره اما اگه هرکدومشون بخوان به روتین نقش قبلی خودشون بچسبن و تلاش کنن اونو حفظ کنن تعادل این رابطه به هم میریزه و باعث ایجاد حس نارضایتی و ناکامی میشه. یعنی مدام خودم رو سرزنش می‌کنم که این منم که عرضه ندارم به برنامه‌هام برسم دیگه n ماهه کوه نرفتم، هر روز باشگاه نرسیدم برم، فامیل میگن دیگه کمتر تو برنامه‌های ما شرکت میکنی، به خودم کمتر میرسم… پس هر روز صبح تا شب برنامه‌هایی میچینم که بهشون نرسم و احساس ناامیدی و ناکاملی رو درون خودم بازتولید کنم!

سوالی که اینجا پیش میاد اینه که: فکر نمی‌کنی با تغییر نقشت و تغییر بافت و ماهیت رابطه‌ت، انتظاراتی که از خودت داری هم باید تغییر کنن؟

مشکل اینجاست که ما می‌خوایم با چیزهای تغییرپذیر، ثابت و فرموله شده برخورد کنیم و چون ثبات مطلق در طبیعت وجود نداره، مدام ناکام میشیم و حس نارضایتی باعث میشه فکر کنیم یه چیزی درون ما اشکال داره.

به نظر من کلیدش توانایی تطبیق‌پذیری با شرایطیه که مدام تغییر می‌کنه و اگه باهاش سینک نشی مدام کلافه میشی و فکر می‌کنی این شرایط اونی نیست که باید باشه، فکر میکنی باید بری، باید توی محیط بیرونی تغییر ایجاد کنی در صورتی که این "تمایل به مثل قبل رفتار کردن" مثل وزنه‌ایه که با زنجیر به پای خودت وصله و هرجای دیگه بری با خودت می‌بریش!

یه عامل دیگه هم که تو این روزا به این احساس ناکاملی و جا موندن از بقیه شدیداً دامن میزنه آدم‌هایی هستن که تو شبکه‌های اجتماعی موج "داشتن روتین ازت یه آدم موفق می‌سازه" رو راه انداختن.

هر پستی رو باز می‌کنی عامل موفقیت و دوست داشتن خود اینطوری توصیه میشه که پنج صبح پاشو از کائنات انرژی بگیر، پنج صفحه شکرگزاری بنویس، برو پنج کیلومتر بدو، قهوه تلخت رو بنوش، روتین پوستیت رو به ترتیب انجام بده، یوگا کن، صبحانه سالم بخور، با آدم‌ها معاشرت کن، پادکست توسعه فردی یا انگیزشی‌ت رو گوش بده، پنج صفحه کتابتو بخون، سعی کن هر روز یه کار جدید انجام بدی، پروداکتیو باش، از آدمهای سمی دوری کن و …

تبریک میگم تو به باشگاه مضخرف پنج صبحی‌ها خوش اومدی! پس خودت رو تو یه لوپ تکرار بنداز تا زندگی زیبا شه و احساس ارزشمند بودن کنی و خوشبخت شی و اگر یک روز نتونستی این کارهارو به ترتیب انجام بدی یا به هر دلیلی از یکیش جا موندی خودت رو سرزنش کن و بدون که از قافله عقب موندی.

حالا همون روالی که قرار بود حالت رو خوب کنه به بزرگترین عامل ناکامی و نرسیدن و حال بدت تبدیل شده چون باز هم با ماهیت متغیر زندگی و خودت مثل یک الگوریتم قابل پیش‌بینی و ربات فرموله شده برخورد کردی.

همیشه افتخارش این بود که حتی اگه شهرزاد نگه فـــ من میرم فرحــزاد! می‌گفت یه قابلیتی دارم که شاید ذاتیه، قبل از اینکه خودش بگه پیش‌بینی میکنم چی می‌خواد و اول صف وایسادم که نیازهاشو برآورده کنم.

دوست دارم از قبل بدونم چه حسی داره یا چی میخواد تا بتونم براش یه کاری بکنم.

سوالی که توی ذهنم نقش بست این بود که چرا از  خودت انتظار داری یه قدرت ماورایی برای تشخیص خواسته‌های یه نفر دیگه داشته باشی؟ 

شاید عموم آدما وقتی چنین زوجی رو می‌بینن که یکی از طرفین نیازهای طرف مقابل رو پیش‌پیش برآورده می‌کنه ارزیابی شون به این شکل باشه که چه پارتنر به فکری چه قدر خوب تربیت شده چه شهود بالایی داره!

در صورتی که اون فرد داره از یک ترس یا احساس منفی به این شکل مراقبت می‌کنه که می‌تونه ترس از دست دادن یا طرد شدن توسط کسی که دوسش داره باشه.

مثلاً احتمالاً این چند هفته خیلی سر کار بهش فشار اومده و نیاز به استراحت داره پس من برم براش بلیت یه سفر تفریحی بخرم و بهش هدیه بدم.

ممنون که انقدر به فکری اما آیا اون فرد هم این نیاز رو داره؟ یا تو این نیاز رو به اون تحمیل میکنی؟

این درمورد همه مسائل جاری در رابطه اتفاق می‌افته اگر فرهنگ گفتگو درباره احساسات و نیازهای خود در اون رابطه منقطع شده باشه. 

در این نوع رابطه معمولاً یک طرف بسیار تلاشگر، به فکر، پیگیر و به اصطلاح پُرکاره. چرا که تحمل ابهام و احساسات ناشناخته طرف مقابل نسبت به خودش رو نداره و دوست داره برای هرچیزی زود جواب و فرمول پیدا کنه. طرف دیگه به این الگو عادت کرده که بشینه و منتظر بمونه تا نیازهاش یکی پس از دیگری برآورده بشه. 

حالا این احتمال رو بدیم که شهرزاد در این روایت، خود رگه‌هایی از خودشیفتگی داشته باشه و این پیش‌بینی شدن توسط پارتنرش رو حق طبیعی خودش و وظیفه او ببینه. "اگه من بهش بگم چی میخوام که دیگه فایده ای نداره، خودش باید بفهمه" این فرد اصولاً با توهمی زندگی میکنه که ادم‌ها مهارت ذهن‌خوانی در قبال او دارند و در ابراز شفاف خواسته ‌ها و احساسات خود ناتوانه و اگر موقعیتی باشه که پاسخ مناسب با انتظاراتش رو نگیره زود برافروخته میشه و میگه معلومه که اصلاً دوسم نداری وگرنه فلان کار رو نمیکردی!

به طور کلی توانمند کردن خود در جهت ایجاد تمایز بین ذهن خود و ذهن دیگری، اینکه نیاز من چیست و نیاز طرف مقابل که بیرون از هویت من است، چیست و به اشتراک گذاشتن اون با او به رفتار سازنده‌تر و بالغانه‌تر در رابطه کمک بزرگی می‌کنه.

گوگل میت رو باز کردم و قبل از وارد شدن به جلسه یه نفس عمیق کشیدم. توی چند روز گذشته کلی خوندم و نوشتم و سرچ کردم حتی تا دم دمای شروع جلسه هم داشتم مرور می‌کردم. سعی کردم با ذهن آماده وارد شم چون تصورم این بود که ذهن آماده یعنی هر سوالی که مرتبط با این موضوع ازم شد رو بلد باشم یا حدودی ازش رو بتونم جواب بدم؛ در صورتی که موضوع اصلی این بود: از کلمه "نمی‌دونم" شجاعانه استفاده کن چون تو قرار نیست اون کلیدی باشی که همه‌ی قفل‌های جهان رو بتونه باز کنه و بابت باز نکردن قفل‌هایی که باهاشون مَچ نیست شرمنده شه و ازشون عذرخواهی کنه، همین قدر ساده لوحانه!

مثل فروشنده‌ای که ویترین خیلی شیک و قشنگی برای مغازه‌اش درست کرده و فکر می‌کنه زمانی "فروشنده خوب" محسوب میشه که هر چیزی مشتری بخواد باید داشته باشه و اگه یه مورد رو نداشته باشه شرمگین میشه و در مغازه رو می‌بنده میشینه به این فکر میکنه که چه فروشنده به درد نخوریه! 

موضوع جلسه درباره احساس شرم بود. همه این مدتی که با این موضوع درگیر بودم سعی کردم احساس شرم رو درون خودم بهتر بشناسم، بیشتر بهش بها بدم، بیشتر ببینمش و بفهمم در من داره چه رفتارایی ایجاد می‌کنه. 

جلسه شروع شد و شرکت‌کننده‌ها تک تک وارد روم شدن و سلام کردن و همچنان چشمِ من به اون احساس شرمی بود که یه گوشه نشسته بود تا به موقعِ خودش پاشه بیاد وسط و خودی نشون بده. 

به ندرت پیش میومد نترسم ازش ولی اون لحظه حس کردم خیلی خوب می‌تونم ببینمش.

احساس شرم برای همه ما یه مابه ازای تصویری تو ذهن‌مون داره که باهاش بزرگ شدیم و این تصویر به مرور واضح‌تر و ملموس‌تر شده. برای شروع بحث از همه پرسیدم تصویری که از احساس شرم توی ذهنتون دارید چه شکلیه؟

هرکسی بنا به ذهنیت خودش جواب داد. یکی گفت شبیه جنینی که توی رحم مادر مچاله شده، یکی گفت شبیه گم کردن یا جا گذاشتن وسیله‌ای که در نبودش سردرگم می‌شی، برای یه نفر دیگه تصویر رفتن و بستن در رو به دیگران رو تداعی می‌کرد.

تصویر ذهنی خودم شبیه آدمیه که تلاش می‌کنه حرکت کنه، حرف بزنه ولی دورش یه سلفون محکم پیچیده شده که توانایی رو برای انجام هر کاری ازش گرفته. چیزی شبیه فریز شدن و بی حرکت موندن!

یکم که گذشت یکی از شرکت کننده‌ها سوال خوبی رو مطرح کرد، گفت: "چرا در بعضی مواقع احساس شرم از اشتباهی که کردیم یا نقصی که تو یه زمینه داریم ما رو از پا درمیاره؟ اما بعضی مواقع هر چقدرم که دیگران تلاش کنن این احساس رو به ما تحمیل کنن ما قبولش نمی‌کنیم و دردمون نمی‌گیره؟"

از این زاویه میشه به موضوع نگاه کرد که احساس شرم یعنی زخمی درون ما هست که در روابط یا موقعیت‌های مختلف اگه در معرض حرف، رفتار یا فکری که مربوط به اون زخم باشه قرار بگیریم انگار یه ناخن روی اون زخم کشیده میشه و طبیعتاً ما واکنش نشون میدیم. 

فرض کنید صدایی درون من هست که میگه “من آدم ضعیفی هستم چون به تنهایی از پس کارهای خودم بر نمیام” و به خاطر اینکه از کودکی مدام اینو از مادر پدرم شنیدم، قویاً در درون خودم به این صدا اعتقاد دارم اما دوسش ندارم. بنابراین از تمام موقعیت‌ها یا روابطی که باعث میشه من این صدا رو از افراد دیگه دوباره بشنوم و درد بکشم، اجتناب می‌کنم.

احساس شرم چیزی نیست که از بیرون، دیگران به ما تحمیل کنن بدون اینکه ما بذر اون باور رو در خودمون داشته باشیم. دیگران ممکنه اون رو مثل یک گلوله داغ سمت ما پرتاب کنن اما چیزی که تعیین می‌کنه ما اون گلوله داغ رو برمیداریم و نگه میداریم و درد می‌کشیم یا به سمت دیگه‌ای پرتاب و ازش عبور می‌کنیم اینه که آیا تکه‌ای در درون ما به اون صدا باور داره یا نه؟

توی همین مثال اگه فردی تو رابطه با من به این مورد اشاره کنه که تو ضعیفی چون خودت از پس خودت برنمیای و مچ منو تو یه موقعیت این چنینی بگیره، من احساس شرم رو عمیقاً برمیدارم و باهاش دردم میگیره. اما اگه خودم بهش اعتقادی نداشته باشم و در سیستم روانی خودم ردش کرده باشم به جایی از من برنمیخوره اگه کسی بخواد بابتش من رو شرمگین کنه.

یکی از کارهایی ما آدم‌ها معمولاً انجام میدیم اینه که به هر دری می‌زنیم که یه وقت احساس شرم رو تجربه نکنیم. حتی شاید علت انجام دادن یا انجام ندادن خیلی از کارها تو زندگی روزمره ما "تجربه نکردن شرم" باشه. 

اما نکته‌ای که اینجا قابل توجهه اینه که احساس شرم هم مثل بقیه ی عواطف ما یعنی خشم، ترس، غم و … معتبره و نیازه که به رسمیت بشناسیمش و از تجربه‌ش نترسیم چون تلاش افراطی برای مواجه نشدن با این احساس دردناک یه وقتایی ممکنه باعث شه به بدترین شکل ممکن باهاش روبرو شیم.

لازمه این مواجهه اینه که به عنوان انسان به خودمون حق بدیم که شرم رو مال خود بدونیم و باهاش بشینیم، تجربه‌ کنیم و خوب ببینمیش تا شناخت بیشتر ازش باعث شه بهتر با این حس کنار بیایم.

پ.ن: تجربه برگزاری این کلاس درباره احساس شرم خیلی دلنشین و روشنی بخش بود چرا که از طریق گفتگو درباره ابعادی که ما رو دچار احساس شرم میکنه، زوایای جدیدی برامون باز میشه که خودمون به تنهایی شاید بهش نمیرسیدیم.